Z cyklu “Moje ulubione obrazy” – Vincent van Gogh “Gwiaździsta noc”, czyli tak naprawdę widok z okna szpitala psychiatrycznego “Saint-Paul-de-Mausole” w Saint-Rémy-de-Provence (w Prowansji).

Przedwczoraj ukazał się bardzo ciekawy artykuł w “Gazecie Wyborczej”, oprócz linku postanowiłem dać całą treść w swoim blogu, gdyż GW uwielbia dawać stare artykuły do archiwum, do którego to wstęp jest płatny. Robię to z myślą o następnych pokoleniach .

“Węgierscy badacze znaleźli genetyczny związek między schizofrenią a kreatywnością. To może wyjaśniać, dlaczego na schizofrenię chorowało lub było o nią podejrzewanych wielu znanych artystów i uczonych, np. malarz Salvador Dali czy filozof Georg Hegel

Na schizofrenię statystycznie zapada co setny człowiek. Z badań wynika, że w dużym stopniu decyduje o tym nasz garnitur genetyczny, ale wciąż nieznany jest dokładny model dziedziczenia tej choroby. Przeważnie uważa się, że bierze w nim udział wiele genów, z których każdy ma relatywnie niewielki wpływ, ale ich efekt się kumuluje (tzw. polimorfizm genetyczny). Ich przetrwanie w toku ewolucji mogło wynikać z tego, że wpływają one korzystnie na jakieś inne pozytywne cechy, pozornie niezwiązane ze schizofrenią.

Na pewno jedną z takich cech, skorelowaną z tego rodzaju zaburzeniami psychicznymi, jest zdolność twórczego myślenia. Wymaga ona otwartości umysłu, gotowości do wyjścia poza utarte schematy myślowe, umiejętności tworzenia niekonwencjonalnych rozwiązań czy niezależności i nonkonformizmu. Jest jednym z najważniejszych źródeł wynalazczości – to cecha korzystna zarówno dla każdego z osobna, jak i całych społeczeństw. Związku pomiędzy kreatywnością a psychozą dowodzi wiele dotychczas przeprowadzonych badań. Na przykład Nancy Andreasen z Uniwersytetu w Iowa w 1987 r. zbadała 30 pisarzy, wykazując, że 80 proc. z nich doświadczyło co najmniej jednego epizodu depresji, manii lub jej lżejszej formy – hipomanii. Z badań psychologów wynika też, że osoby szczególnie twórcze uzyskują istotnie wyższe wyniki na skali psychotyczności w porównaniu z resztą populacji.

Na schizofrenię chorowało lub było o nią podejrzewanych wielu znanych artystów i naukowców, np. malarze Salvador Dali i Vincent van Gogh, pisarze August Strindberg, Stanisław Ignacy Witkiewicz i Virginia Woolf, filozof Georg Hegel, fizyk Isaac Newton czy też znany z filmu “Piękny umysł” matematyk John Nash Jr. Ze względu na bardzo różnorodne i bogate urojenia często tę przypadłość określano mianem “choroby królewskiej”.

Zależności pomiędzy schizofrenią a kreatywnością domyślano się do tej pory przeważnie na podstawie badań biograficznych. W końcu jednak udało się znaleźć taki związek na poziomie genetycznym. Badania przeprowadził zespół naukowców, któremu przewodniczył prof. Szabolcs Kéri z Uniwersytetu im. Semmelweisa w Budapeszcie. Wyniki publikuje ostatni numer amerykańskiego czasopisma “Psychological Science”.

Za pomocą ogłoszeń Kéri zwerbował ok. 200 dorosłych ochotników, którzy uważali siebie za kreatywnych i utalentowanych. Zostali przebadani dwoma testami twórczego myślenia, a potem poddano analizie ich genotypy, a konkretnie gen o nazwie neuregulina 1. Jak wykazały bowiem wcześniejsze badania, niewielka mutacja tego genu zwiększa ryzyko schizofrenii. Wiadomo, że blisko połowa Europejczyków ma jedną kopię tej mutacji, a 15 proc. dwie.

- Gdyby się udało ustalić taki związek, to mogłoby wyjaśnić, dlaczego mutacje, które zwiększają ryzyko rozwoju chorób psychicznych, takich jak schizofrenia i zaburzenie afektywne dwubiegunowe, są utrwalane, a może wręcz preferowane u ludzi przez ewolucję – wyjaśnia prof. Kéri.

Jak się okazało, osoby uznane za najbardziej twórcze miały dwie kopie zmutowanego genu neureguliny 1 (około 12 proc. badanych). Osoby z jedną kopią zmutowanego fragmentu DNA zostały ocenione również jako bardziej twórcze niż ochotnicy bez mutacji. W sumie mutacja tego genu wyjaśniła od 3 do 8 proc. zaobserwowanych różnic w kreatywności badanych.

Jednak relacje pomiędzy neureguliną a schizofrenią i geniuszem nie były jednoznaczne. Badani z dwiema kopiami zmutowanego genu wcale nie przejawiali w większym stopniu zachowań czy emocji świadczących o skłonnościach psychotycznych. – Sugeruje to, że sama mutacja genu wraz z chorobą psychiczną nie stanowi klucza do większej kreatywności – stwierdza Kéri. Przypuszcza on, że zmutowany fragment DNA może wpływać na funkcjonowanie kory przedczołowej mózgu odpowiedzialnej za nastrój i zachowanie. Spowodowane w ten sposób zmiany mogą u jednych ludzi stymulować twórczość, a u innych wywoływać psychotyczne iluzje.

Co jednak sprawia, że zmutowana neuregulina czasami zwiększa kreatywność, a innym razem przyczynia się do zaburzeń psychicznych? Czynnikiem decydującym może być inteligencja.

Osoby poddane badaniu charakteryzowały się przeważnie wyższym poziomem inteligencji od przeciętnego. – Mój eksperyment pokazuje, że ludzie ze skłonnością do zaburzeń psychicznych i zarazem wysokim IQ wykazują więcej umiejętności w radzeniu sobie z doświadczeniami psychotycznymi – mówi Kéri. Inne badanie rodzin z genetycznie przekazywaną skłonnością do schizofrenii dowiodło, że taka sama mutacja w połączeniu z niską inteligencją owocowała zaburzeniami psychicznymi.

Z tym wnioskiem zgadza się dr Jeremy Hall z Uniwersytetu w Edynburgu (Wlk. Brytania), który po raz pierwszy wykazał zależność między mutacją w genie neureguliny 1 a psychozą. I dodaje, że – wbrew romantycznemu wyobrażeniu, iż szaleństwo i geniusz to dwie strony tego samego medalu – to pierwsze często nie ma żadnego genetycznego związku z wynalazczością.”

My już kiedyś zażarcie dyskutowaliśmy w moim blogu na ten temat, zapraszam na krótką podróż do mojego starego blogu i szczególnie interesujące wpisy Dory (Doroty Szwarcman) i Zygmunta Drugiego. Z aktualnych moich komentatorów zauważyć można Nelę. Mnie się ciągle wydaje, że wielkim artystą może być tylko człowiek “szurnięty”.