Jestem takim dziwnym facetem, że uwielbiam starocie, a jednocześnie w ogóle mi nie przeszkadza, że taka „staroć” jest współczesna. W Anglii wystawiona jest dokładna kopia Kamienia z Rosetty, każdy go może dotknąć, poczytać sobie „rękami” i nikomu do głowy nie przyjdzie jakakolwiek wątpliwość bez przeczytania napisu, że jest to „autentyczna kopia”*. Mnie nie przeszkadza, że np. w Lęborku odbudowując Starówkę z rozpędu odbudowano o jedną ulicę więcej (której nigdy nie było), bo ludzie chodzą deptakiem tej uliczki, zachodzą do knajp i nic ich nie obchodzi, czy to jest autentyk, czy nie. Mnie się wydaje, że jest to sugestia. I że najważniejsza jest sugestia.**

I możemy w Polsce zaobserwować nowy typ – ja wiem, jak to nazwać – skansenu, wystawy, odbudowy, przedstawienia architektonicznego, miasteczka dla turystów (???). Najlepiej, jak żywcem zerżnę ze strony Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu (stamtąd nie tylko tekst, ale i zdjęcia): „Miasteczko Galicyjskie to nowy sektor Sądeckiego Parku Etnograficznego. Rekonstrukcja  fragmentu zabudowy małomiasteczkowej obejmuje niewielki plac rynkowy i pierzeje z kilkunastoma domami. Już można oglądać pięć budynków – starosądecki ratusz, remizę strażacką, dwór szlachecki  z Łososiny Górnej i dwa domy mieszczańskie  ze Starego Sącza. Rynek i okalające go od południa, wschodu i północy domy powstaną w ciągu najbliższych kliku lat. Miasteczko jako „żywy organizm” (funkcjonujące w codziennym rytmie sklepiki, pracownie, restauracje, kawiarnie) będzie przybliżać  realia  Galicji, dawnej prowincji monarchii austro-węgierskiej z przełomu XIX i XX wieku”. TUTAJ można sobie obejrzeć panoramę.

Nie pamiętam, w jakim to czytałem piśmie (teraz nie mogę znaleźć, a ja tego czytam mnóstwo), że starówki we wszystkich miastach i państwach są żyłą złota dla samorządu, rzemieślników, restauratorów, kupców i wszelkiego rodzaju dziwaków (sorry, chciałem napisać artystów ). Ludzie po prostu uwielbiają się włóczyć po Starówkach, mówi się, że miały one “ludzkie” rozmiary. Ale mimo wszystko należałoby się zastanowić, gdzie jest tego granica. Odbudowa Starego Miasta w Warszawie – zgoda, dobudowa nieistniejącej ulicy w Lęborku, czy wybudowanie „sztucznej” (elewacja w starym stylu, wnętrze nowoczesne) w Kołobrzegu czy Elblągu – zgoda, kopia kamienia z Rosetty – zgoda. Ale ten eksperyment nowosądecki!!! (Że też ten Nowy Sącz ma ciągle tendencje do eksperymentów). Strasznie ciężko mi wydać ostateczną (swoją) opinię, jestem – jak mawiał mój ulubiony Klasyk – „za, a zarazem przeciw”. Zauważyłem, że już dużo działów Muzeum przeniosło się do Miasteczka Galicyjskiego (Kochanych Moich Cyników proszę o niepisanie, że po to właśnie Muzeum wybudowało to miasteczko). Bardzo ciekawy artykuł na ten temat znajduje się w „Tygodniku Powszechnym”.

* „autentyczna kopia” – wbrew potocznym sądom nie jest to oksymoron, mamy w domu zaświadczenie Muzeum Narodowego w Warszawie, że obraz będący w naszym posiadaniu (ówcześnie) jest oryginalną kopią obrazu znanego twórcy, sporządzoną przez jego ucznia.

**  Przykładem z innej beczki jest wspomnienie jakiegoś filmu sprzed lat, w którym na wielkim koncercie rockowym w jakiejś sali gitarzysta solowy roztrzaskał swoją gitarę i rzucił ją w tłum. Ten oszalał, rzucił się na te resztki, bohater filmu po wielkich bojach zdobył gryf i zdołał wyjść z nim na zewnątrz. Tam go rzucił na ziemię, jakiś facet podszedł, podniósł, obejrzał i wyrzucił go do kosza.

Na moich oczach, w ciągu mojego życia, nastąpił upadek brydża. To nieważne, czy są jeszcze turnieje sportowe, czy ktoś zagra sobie partyjkę w miłym towarzystwie. W stosunku do mojej młodości nastąpił upadek jednej chyba z najważniejszych ikon moich młodych lat, należącej do celebry inteligencji, jej stylu życia. Brydż stanowił niesłychaną atrakcję szczególnie w latach 60, pozwalał na wielogodzinną rozrywkę w gronie znajomych, w miłym towarzystwie, przy jednak umysłowych zagadkach i (nawiązując do dyskusji u Pana Waldemara Kuczyńskiego) w oparach tytoniu.

Nigdy nam się nie opłacało siadać do jednego robra, grało się całą noc i zazwyczaj była nas piątka, jeden (w każdym robrze inny) był tzw. wychodzącym. Ale lenić to on się nie miał prawa, oprócz siusiu musiał podolewać trinków, zrobić potrzebującym kawy/herbaty, porobić dalej kanapki na Wielką Przerwę, wysypać popielniczki i przewietrzyć pomieszczenie (przy oczywistych protestach zebranych). Były to całe spotkania towarzyskie, wejść do takiej grupy nie było łatwo.

I dzisiaj to zabrzmi archiwalnie, ale byliśmy wtedy motorem nowoczesności w brydżu w dwóch sprawach. Pierwszy to był rodzaj zapisu. Wszyscy starsi grali wg tzw. zapisu polskiego, tzn. czyli kara za wpadkę szlemikową lub szlemową była równa premii za zrobienie. Dla młodzieży przyzwyczajonej do zapisu międzynarodowego zapis polski był beznadziejny, w nim można było bronić się bez przerwy nie ponosząc właściwie żadnych konsekwencji. Starsi zarzucali systemowi międzynarodowemu, że właściwie nie potrzeba grać, wystarczy pokazać karty, nie ma żadnego ryzyka, gdyż kary za wpadkę są tak dotkliwe i niszczące, że wszyscy boją się zaryzykować.

Toczyliśmy również bój językowy. Inteligencja przedwojenna i mieszkańcy dużych miast używali nazw: piki, kiery, kara i trefle. Tymczasem szczególnie na uczelni pojawiła się dość duża gromada ludzi mówiąca: czerwień, dzwonek, wino i żołądź. Ile ja się namęczyłem, żeby to zapamiętać, ciągle te nazwy mi się myliły, uważaliśmy to za kompletnie nienowoczesne. Zamiast być zwolennikiem staropolskich nazw „maści kolorów” ja byłem za francuszczyzną. Ot – błędy młodości.

Nikt ze znanych mi młodych nie gra w brydża, nie umie i nie chce. Mój syn grywa  w szachy, ale brydż go nie pociąga. A przecież jeszcze niedawno był to styl życia.

Ponieważ takie teksty tylko zalinkowane czasami giną, postanowiłem ten artykuł opublikować w moim blogu. U góry Kraków 15 lipca 1910 roku, w pięćsetlecie bitwy. Przypominam, że pomnik ufundował Paderewski.

„Pierwsze polskie święto narodowe ustanowił król Władysław Jagiełło po zwycięstwie nad Krzyżakami w 1410 roku. Wedle kroniki Jana Długosza, król nakazał wszystkim stanom, by rocznica bitwy pod Grunwaldem “była obchodzona uroczyście, jako święto w całym Królestwie Polskim”. Zdaniem historyka prof. Stanisława Achremczyka, szefa olsztyńskiego Ośrodka Badań Naukowych, zapis w “Kronice” Długosza można interpretować tak, że król Jagiełło ustanowił rocznicę bitwy pod Grunwaldem pierwszym polskim świętem narodowym.

Długosz napisał, że król Jagiełło chciał, by w dniu rocznicy bitwy, tj. 15 lipca, zwanym wówczas dniem Rozesłania Apostołów, “ojcowie uczyli swoich synów, wnuków i prawnuków oraz następców, żeby po wieczne czasy zachowali w pamięci ten dzień, w którym łaska Boża okazała swe miłosierdzie wobec narodu i ludu polskiego”. Pismo takie król Jagiełło napisał tuż po wygranej pod Grunwaldem bitwie, co świadczy o tym, że był świadomy odniesionego zwycięstwa tak pod względem militarnym, jak i politycznym – stwierdził prof. Achremczyk.

Wykład, w którym szef olsztyńskiego OBN zawarł takie twierdzenia, został odczytany w olsztyńskim zamku podczas inauguracji roku grunwaldzkiego obchodzonego w związku z przypadającą w 2010 r. rocznicą 600-lecia bitwy. W cytowanym przez prof. Achremczyka fragmencie “Kroniki” Długosza dalej jest mowa o tym, że Władysław Jagiełło życzył sobie, by w rocznicę bitwy pod Grunwaldem “wszystkie kościoły w całym Królestwie Polskim tak miejskie, jak i wiejskie czciły ze swym ludem szczególnie uroczyście mszami i procesjami dzień tak wielkiego triumfu i by składały Bogu ogromne dzięki za dobrodziejstwo udzielone narodowi polskiemu”. “I tak się stało. Kościół pamiętał o Grunwaldzie w corocznych nabożeństwach, modlitwach, a o 15 lipca nawet Kościół warmiński nakazywał pamiętać w modlitwie” – zaznaczył prof. Achremczyk.

O tym, jak wielką wagę Jagiełło przywiązywał do narodowego czczenia grunwaldzkiego zwycięstwa może świadczyć też fakt, że dopiero na drugi dzień po bitwie z kancelarii królewskiej wyszły wiadomości o odniesionym nad Krzyżakami zwycięstwie, skierowane m.in. do królowej Anny, do arcybiskupa Mikołaja Kurowskiego i biskupa poznańskiego Wojciecha Jastrzębca – pierwszeństwo dostało pismo o tym, jak przez pokolenia czcić pamięć o bitwie. Pamięć o Grunwaldzie sprawiła, że w średniowieczu na pole bitwy ludzie przychodzili w pielgrzymkach, głośno było o cudach, jakie miały się dokonywać w stojącej tam kaplicy.

- Wśród ludu krążyły wieści o uzdrawiających właściwościach ruin kaplicy, o niezwykle uzdrawiającej mocy wody znajdującej się w gliniastym stawku. Na początku XVIII owymi zabobonnymi praktykami zainteresował się rząd pruski. Do Królewca donoszono bowiem, że “przy ruinach zbiera się wiele zabobonnego narodu z Polski i Prus, tak luterańskiego wyznania, jak i papieskiego wszyscy oni pielgrzymują do tych ruin, ofiarują pewną ilość pieniędzy i woskowe figury”. Informowano też, że w pobliżu kaplicy trwa handel przynoszący kupcom niemały zysk. Nie podobało się królowi pruskiemu, że pola grunwaldzkie są pełne ludzi i ciągle trwa mit pobojowiska, dlatego w 1720 roku nakazał zniszczyć te ruiny “do cna” – napisał Achremczyk.

Zdaniem historyka, mimo to pielgrzymki nie ustały, a znalezione przy ruinach kaplicy monety świadczą o tym, że pielgrzymów w Grunwaldzie można było spotkać nawet w 1812 roku.

O tym, że bitwa pod Grunwaldem i kolejne jej rocznice traktowane były jak święto narodowe, zdaniem Achremczyka, świadczą jej liczne przedstawienia malarskie (w tym obraz Jana Matejki) czy wykorzystywanie tych zdarzeń przez pisarzy (np. Kraszewskiego czy Sienkiewicza).

- Rocznica Grunwaldu wybuchła z niespotykaną siłą w roku 1910, w pięćsetną rocznicę bitwy. Już rok przed jubileuszem świętowano w Krakowie patriotycznie a w roku jubileuszu nadzwyczajnie. W małych wsiach, miasteczkach zaboru austriackiego samorzutnie ludność stawiała grunwaldzkie pomniki, organizowała uroczystości, marsze, nabożeństwa, fundowała pamiątkowe tablice. Na grunwaldzkie uroczystości Maria Konopnicka napisała “Rotę” nazwaną “Hymnem Grunwaldzkim” a Warmiak Feliks Nowowiejski skomponował do niej melodię – zauważył Achremczyk”. Jak mawiał Prof. Stanisławski „koniec cytatu”.

Mamy dwa święta narodowe, właściwie przeciętny Polak nie wie, które z tych świąt jest naprawdę naszym świętem narodowym.

Aż tu nagle w Salonie 24 została przedstawiona pewna propozycja.

W swoim blogu Almanzor zaproponował nam ustanowienie nowego święta narodowego, 15 lipca. W sumie ma to zalety, posiadanie dwóch czy trzech świąt narodowych nie stanowi już takiej diametralnej różnicy, 15 lipca jest w lecie, więc wreszcie nie będziemy mieli chandry listopadowej, i na koniec było to w końcu zwycięstwo, pewne, bez wątpliwości. Bo ten 11 Listopada to taki podejrzany, a 3 Maja to takie pyrrusowe zwycięstwo.

A w końcu chodzi i tak jedynie o dzień wolny. Prawda?

Muszę powiedzieć, że temat narodził mi się przy obrazie Rafaela

Chciałem nawet dać ten obraz jako zagadkę, kto go namalował, bo szczerze mówiąc bardziej mi on pasuje do XX wieku niż do włoskiego Renesansu.

Drugą niespodzianką jest obraz Rembrandta (lub ze szkoły tego mistrza)

też zupełnie nie pasuje do epoki. Ale robi wrażenie.

Jeżeli ktoś sobie życzy, to mam jeszcze jednego Rembrandta

Do wyboru, do koloru.

Jak już idziemy po wielkich malarzach, to tak może Veronese

albo Tycjan

Szczerze mówiąc olbrzymie wrażenie robi na mnie obraz Ghirlandaio (a może to ze względu na nakrycie głowy).

A może życzą sobie Państwo trochę nowoczesności (Tissot)

Ale mam na podorędziu również Bassano

Massimo

A może coś od rysowników Biblii – oto Gustave Doré

A na koniec tego niesłychanego wpisu dwie niespodzianki. Najpierw Bruegel Starszy

a zaraz potem Bacchiacca

Jejku, gdzie na tym obrazie zginął nam nasz bohater? Panie Malarzu – niedoróbka.

I na trzynastu obrazach się zatrzymam. I tak było sporo do ogladania. Patrząc na te obrazy tak się zastanawiam, czy ja ze swoją buntowniczą naturą nie byłbym w tym wieku (I ne) również pilnym słuchaczem Świętego Jana. Ale urodziłem się w połowie XX…

Ps. Zaraz, zaraz, jak dotąd jest ich dwanaście, a gdzie trzynasty? Tu, poniżej (Breenbergh)

Śmieję się, że my z Wachmistrzem jako te dwa wilki oznaczające swoje terytorium nie wchodzimy sobie w drogę, ale co rusz się spotykamy. Wachmistrz wpadł na mnie przy Imć Panu Pasku, ja akurat pisałem notę związaną z „Weselem”, a tu w najnowszym wpisie mój terytorialny sąsiad wspomniał nazwisko Rydla.

U Pana Waldemara Kuczyńskiego wspomniałem, że 17.XI. minęła bardzo dokładna i wielka rocznica 2.000 lat od urodzin cesarza Wespazjana, któremu pieniądze nie śmierdzą. W wypadku wesela Rydla rocznica jest mniej okrągła (20.XI.), ale też warta przypomnienia. Starzy moi komentatorzy wiedzą, że jestem zafascynowany weselem i „Weselem”, zarówno Wyspiańskiego, jak i Wajdy, dla „świeżych czytaczy” małe przypomnienie solidnego wpisu w poprzednim blogu na temat sióstr Pareńskich. Większość ludzi interesujących się tematem wesela i wioski Bronowice słyszała o związku Włodzimierza Tetmajera z 16-letnią (wówczas) Anną Marią Mikołajczykówną, to w końcu w domu Włodzimierza odbywało się wesele – i uważa je za pierwsze tego rodzaju zderzenie dwóch światów w Bronowicach. A to jest nieprawda.

To Ludwik de Laveaux, ten bardzo zdolny malarz, hulaka, birbant, był chyba pierwszym malarzem, który zajrzał i na dłuższy czas pozostał w Bronowicach. I pierwszym, który zakochał się w jednej z sióstr Mikołajczykówien, Marysi. Było to w to w roku 1889, miał ukończonych 21 lat, ukończone studia w Krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych i krótki pobyt w Monachium. To właśnie w Bronowicach ten nieprzeciętnie zdolny młody malarz pochłonięty tematyką wiejską stworzył obrazy przedstawiające chłopów bronowickich oraz sceny z życia tej wsi (np. “Chałupa w Bronowicach”, “Do miasta”, portreciki dziewcząt wiejskich, “Praczki”). W tym to roku doszło do zaręczyn Ludwika de Laveaux z Marysią Mikołajczykówną, ale ślub się jednak nie odbył, gdyż de Laveaux wyjechał w 1890 roku do Paryża i tam zmarł na gruźlicę w 1894 roku.

Specjalnie dałem na początku swojego wpisu rysunek Marysi autorstwa Ludwika de Laveaux i zdjęcie Emilii Krakowskiej w roli chłopki, aby ukazać niesłychane podobieństwo obydwu pań – brawo mistrzu Andrzeju. I napisałem „zdjęcie (…) w roli chłopki”, a nie Marysi, gdyż kadr filmowy jest z „Chłopów” Jana Rybkowskiego, a nie z filmu Andrzeja Wajdy, gdyż nie mogłem znaleźć odpowiedniego.

Dla osób, które tylko liznęły tematykę wesela i „Wesela” chcę dodać, że Marysi Ludwik de Laveaux ukazuje się jako widmo, to charakterystyczna sprawa dla literatury romantycznej – upiór zmarłego kochanka jako symbol miłości romantycznej. A na koniec chciałbym dodać, że życiorys Ludwika de Laveaux można określić jako „modelowy” dla tworzonych w literaturze (ale istniejących w rzeczywistości, bo de Laveaux nie był pierwszy ani ostatni) postaci genialnych czy utalentowanych artystów niedocenianych przez filisterskie społeczeństwo, walczących z chorobą i brakiem środków do życia, umierających przy sztalugach. De Laveaux rzeczywiście odszedł w czasie pracy nad swoim ostatnim obrazem pt.„Widok nocny Opery paryskiej”.

I trzeba pamiętać, że wszystkie związki trzech sióstr były związane z wielką miłością, trwającą również po ślubach.

Dzisiejsza notka jest elementem składowym, a jednocześnie dalszą częścią, mojego wpisu na temat sprawy Polski w Rosji w marcu 1917 roku. Tak jak napisałem w notce „24 marca – powstaje w Piotrogrodzie pierwszy Związek Wojskowych Polaków” i od tego momentu do maja 1918 roku mamy w postępowaniu Polaków przekrój polskości, naszych narodowych zalet i przywar, wzniosłości i podłości, wspaniałej organizacji i niemożności się porozumienia, działania grupowego i secesji bez sensu.

Bardzo trudno jest określić ilość Polaków w wojsku carskim, bo czasami ciężko jest jednoznacznie stwierdzić (pokazywałem to na przykładzie „prawdziwych Polaków”), kto jest Polakiem, a kto Rosjaninem. Bagiński określał tę liczbę na 700.000, w tym 119 generałów i ok. 20 tys. oficerów, oprócz tego w obozach jenieckich było ok. 100.000 Polaków z armii austriackiej i niemieckiej.

I już od samego początku zaczęły się pierwsze spory. Czy w ogóle organizować polskie wojsko? Z kim ma ono walczyć? Z Niemcami? Z Rosją? Kto je będzie utrzymywał? Dozbrajał? Lewica była przeciwna, Stronnictwo Demokratyczne w zasadzie też, Komitet Narodowy się wahał. Na wieść o tym, że kierownictwo większości polskich ugrupowań politycznych jest przeciwna tworzeniu polskich oddziałów, wojskowi Polacy zaczęli samorzutnie organizować zjazdy, pierwszy odbył się z Rzeżycy w dniach 10 – 16 kwietnia 1917 roku V Armii Frontu Północnego, drugi w Mińsku w dn. 27.04. – 4.05 załogi tego miasta należącego do Frontu Zachodniego. I Ogólny Zjazd Wojskowych Polaków w Piotrogrodzie rozpoczął się 7 czerwca 1917 roku, z obszarów całej Rosji Związki Wojskowych Polaków, Dywizja Strzelców Polski i Pułk Ułanów wysłały na Zjazd 384 delegatów i 67 przedstawicieli z głosem doradczym. Na Zjeździe byli przedstawiciele wszystkich sojuszniczych armii. Na tym to właśnie Zjeździe nastąpiła secesja, część posłów związanych z lewicą demonstracyjnie opuściła obrady. Ale centrum nie wiedziało, co począć. Z jednej strony instrukcje otrzymane od Piłsudskiego mówiły o współpracy z Niemcami, z drugiej zaś bardzo silne było nastawienie antyniemieckie. A wszystko przez zły przepływ informacji, jak to pisze Melchior Wańkowicz do „Kultury Paryskiej”: „Inżynier Skąpski (działacz POW dop. wł.) widział się w Sztokholmie z przedstawicielami z kraju i został nastawiony „aktywistycznie” tzn. proniemiecko. Te anachronistyczne instrukcje, jakie przywiózł do Rosji, były zupełnie nie do przełknięcia w chwili, gdy upadek Niemiec rysował się tak wyraźnie”. Dowbór – Muśnicki to w tych latach nie był chyba piłsudczykiem: „Twierdzę stanowczo, że ogromna większość delegatów na ten Zjazd o Piłsudskim, albo nic, albo bardzo mało słyszała, bo i skądże?”.

Na Zjeździe powstaje Naczelny Polski Komitet Wojskowy (Naczpol), któremu mimo bałaganu kompetencyjnego udało się stworzyć Korpus Polski pod dowództwem ww. Dowbora (a wszystko to zawdzięczamy Korniłowowi). Aby być bliżej żołnierzy dowództwo I Korpusu i Naczpol przeniosły się do Mińska, gdzie specjalna komisja przeprowadzała mobilizację do I Korpusu na obszarach operacyjnych Frontów Północnego, Zachodniego i Południowo – Zachodniego. I jak to zwykle bywa, zwykła mała iskierka (skra bym wręcz rzekł) spowodowała konflikt wręcz międzynarodowy.

Zwykła kłótnia pomiędzy polskimi i rosyjskimi żołnierzami w gospodzie „Ignatycze” w Mińsku spowodowała, że armia rosyjska 4 grudnia 1917 roku zajmuje to miasto i usuwa z niego wszystkie oddziały polskie. Polacy biorą odwet w dn. 19 lutego 1918 na wieść, że 13 lutego wojska niemieckie przystąpiły do ofensywy. Na tajnym zebraniu u szewca Dobraszczyca zapadła decyzja o ataku na Mińsk – tak typowo po polsku, z 343 ludźmi i 27 karabinami przeciwko 13 tysiącom Rosjan. A jak to się skończyło? Polacy Mińsk zajęli, Dowbor chciał mieć kartę przetargową w rozmowach z Niemcami, dlatego Polacy nie sprzeciwiali się wejściu Niemców do Mińska.

W maju 1918 roku wojska niemieckie podeszły blisko terenów zajętych przez I Korpus Polski i generał Dowbór – Muśnicki miał trzy wyjścia: odpowiedzieć pozytywnie na łagodną propozycję kapitulacji wystosowaną przez dowództwo  Ober – Ostu, podjąć walkę z Niemcami albo wycofać się za Dniepr. Generał postanowił podpisać kapitulację, ale na to nie chciała się zgodzić POW w osobach kpt. Lisa – Kuli i Matuszewskiego, na spotkaniu z Generałem poinformowała go o swoim istnieniu i zażądała zmiany decyzji. Dowbór przyrzekł, że broni nie złoży, a w razie czego przejdzie za Dniepr. Cały obóz niepodległościowy parł na walkę z Niemcami, zdawał sobie sprawę, że Korpus skazany jest na zagładę. Aby wspomóc Lisa – Kulę, tuż przed upływem kategorycznego ultimatum niemieckiego, przyjechał do Bobrujska szef POW na całą Rosję płk Barthel de Weydenthal, a po odmowie generała skierowania Korpusu do walki z Niemcami razem z kpt. Lisem – Kulą i Matuszewskim aresztował go. Słynna w tamtych czasach „noc majowa” w Bobrujsku trwała rzeczywiście tylko jedną noc, nazajutrz rano po odmowie udziału walce z Niemcami większości oddziałów przywódcy buntu oddali się do jego dyspozycji. Generał najpierw chciał ich aresztować, ale później, za pośrednictwem swego adiutanta por. Szebeki, poprosił ich, aby opuścili Bobrujsk i nie utrudniali mu sytuacji.

Teraz po latach łatwo jest mówić, co należało w tamtych czasach robić. Ale czy ja tam będąc wiedziałbym, co czynić? Z kim walczyć? Kogo uważać za sojusznika? Taki Korniłow – jest dobry czy zły? Co zrobiłbyś na miejscu Dowbora? Czy Barthel miał prawo to uczynić? Czy w Polskim Wojsku powinny działać nieformalne organizacje wojskowe? To są pytania – moim zdaniem – na które nie ma prawidłowej odpowiedzi.

Jak już wszyscy wiedzą miałem gości urodzinowych, i ku mojemu zdziwieniu jedna z pań wyciągnęła takie coś, niby go zapaliła, coś wyrzuciła z ust w formie mgiełki – bez żadnego zapachu, z charakterystycznym ogienkiem na końcu czarnego papierosa. To był e-papieros (ale ja, jako zwolennik polskich przedrostków, będę nazywał ten przyrząd „elektronicznym papierosem” – robią to również Anglicy, tekst w angielskiej Wiki nosi nazwę „electronic cigarette”). I natychmiast naszły mnie refleksje ogólniejszej natury. Jak to jest z tym papierosem?

Zgodnie ze wszystkimi stronami, do których zajrzałem (najważniejsza), nie ma żadnych dowodów na to, aby elektroniczny papieros był szkodliwy. Jego podstawowym elementem jest glikol propylenowy  nie figurujący w ogóle w wykazie substancji niebezpiecznych, jego podstawową wadą jest, że uzależnia. I to jest moje pierwsze pytanie, czy jeżeli elektroniczny papieros uzależnia, a jednocześnie jest nieszkodliwy dla zdrowia, czy należy go zabraniać?

Moje drugie pytanie, dlaczego elektroniczny papieros jest zabroniony w wielu krajach świata? W Wiki jest cały spis krajów, od Australii poprzez Finlandię i Brazylię, aż po Kanadę, gdzie takie papierosy są zakazane. Dla mnie to jest schizofreniczne, papierosy normalne są dopuszczone do obrotu i nie są nielegalne, a elektroniczny papieros można palić tylko z przemytu i ukradkiem. Ja głęboko wierzę w to, że rządy i parlamenty zabraniają głównie z powodów budżetowych, bo to, co się dzieje we współczesnej technice spowoduje, że niedługo wysadzimy powietrze wszystkie budżety poszczególnych krajów. W Polsce w dochodach podatkowych budżetu państwa akcyza ma bardzo duży udział, wynosi ok. 50 mld zł, co stanowi 21 – 23 %.

To się tak mówi, ale elektroniczny papieros likwiduje jakiekolwiek wpływy do budżetu z racji akcyzy na papierosy. Wiele firm pracuje intensywnie nad nowymi możliwościami zastąpienia benzyny, załóżmy, że to będzie upragniony wodór, to co? Opodatkujemy ten lotny pierwiastek? A jak nam wymyślą, że można łyknąć pigułkę i się upić, to co? Opodatkujemy tę pigułkę? Czarno to widzę.

Ja wiem, że to brzmi humorystycznie, ale nie zmienia to faktu, że może to mieć katastrofalne konsekwencje dla budżetu, bo aby utrzymać status ludzi gorzej zarabiających i utrzymać wszystkie funkcje państwa, należałoby podnieść podatek VAT, albo PIT/CIF. A to może być ciężkie do przełknięcia. Ja zdaję sobie sprawę, że nie jest to prosta decyzja, tylko tak się zastanawiam, czy zabranianie jest najlepszym rozwiązaniem, i czy nie jest to chowanie głowy w piasek. Jak struś (który nawiasem mówiąc nigdy tego nie robi ).

A co z zakazem palenia w lokalach? Ten papieros można spokojnie palić w każdym pomieszczeniu.

François Voucher „Euterpe” (Chciałem zaprotestować, że nie ma osobnej muzy muzyki, ułatwiłoby to mi wybór ) (TU można ten obraz obejrzeć dokładniej).

PAKu Drogi, słowami Wachmistrza „…począłżem już rankiem responsu pisać na Twój wpis, aliści rozrastać mi się począł nad miary kommentarza, tedym póki co poniechał i notą własną odpowiadam”.

Segregacja muzyki postępuje w szaleńczym tempie, nowopowstałe rozgłośnie z góry zakładają, jaką muzykę będą grać i z góry zakładają typ słuchacza jej programów. Niewątpliwie jest to związane z projektowaniem akcji reklamowych, reklamodawcy nie lubią dawać pieniędzy w ciemno, chcą znać grupy docelowe.

To, co już dawno temu na ten temat pisałem, że ja (i podobni do mnie) nie jesteśmy atrakcyjną grupą docelową. Inteligencja nie ma za dużo pieniędzy, nie wydaje ich na głupstwa, a przede wszystkim podchodzi do reklamy jak pies do jeża. Dlatego tak jasnym światłem (i to nie odbitym) świeci Trójka, ciesząca się niesłabnącym powodzeniem od początków lat 70. Rozgłaszane mity, jakoby była ona popularna w latach 60. trzeba zapisać na karb pamięci i pragnień (słuchano wtedy właściwie wyłącznie Radio Luxemburg i Rozgłośnię Harcerską). Ona jedna nadaje zróżnicowaną muzykę, można posłuchać i beatu, i jazzu, i muzyki poważnej, ale jest i rap, techno czy disco. Pozostałe, albo cięgiem nadają muzykę poważną, albo – znienawidzoną już przeze mnie – muzykę środka. Specjalizują się w niej dwa kolosy: Radio Zet i RMF FM, nadające na okrągło te same utwory, słodkie i melodyjne aż do przesady.

Ale czy tak nie było przez cały okres historii? Czy zawsze muzyka była zróżnicowana we wszystkich grupach społecznych? Mnie się wydaje, że chyba najbliżej tego ideału były chyba lata 40. ze swą muzyką taneczną, w takt której bawiono się i na wielkich rautach i na deskach podmiejskiej gospody. Teraz drogi poszczególnych warstw społecznych i wiekowych rozchodzą się. Takim pięknym przykładem jest rap, ja żyję i pracuję wśród młodzieży, mamy wiele wspólnych zainteresowań, ale dwóch rzeczy nie mogę pojąć – miłości do rapu i gier „strzelankowych”. Muzyka ta działa mi w niepojęty sposób na nerwy, nie mogę jej po prostu znieść, budzi we mnie furię i nie mogę zrozumieć, jak czegoś takiego można godzinami słuchać. Mogąc wybierać, to ja już wolę Disco Polo.

Pozycja 15 na liście – chata sir Ernesta Shackletona w Cape Royds na Wyspie Rossa, zbudowana w lutym 1908 roku, odrestaurowana w styczniu 1961 r. przez Nową Zelandię.

Jestem wielkim wielbicielem ochrony przyrody, materii żywej i nieożywionej.

Jestem wielkim wielbicielem ochrony miejsc pamięci, obiektów historycznych i zachowania w pamięci wielkich ludzkich czynów.

Jestem wielkim wielbicielem uregulowania wszelkich spraw w układach międzynarodowych.

Ale jest pewna sprawa, która nie daje mi spokoju. Jak wszyscy wiedzą Antarktydą (a dokładniej mówiąc Antarktyką – zgodnie z definicją zawartą w Traktacie Antarktycznym za granicę Antarktyki przyjęto równoleżnik 60 stopni szerokości geograficznej południowej, a więc razem z morzami, wyspami i lądolodami) rządzi Traktat Antarktyczny, rozszerzony w 1991 o Protokół o Ochronie Środowiska Naturalnego, zwany Protokołem Madryckim (Protocol on Environmental Protection to the Antarctic Treaty). Jest to jeden z najważniejszych dokumentów dotyczących ochrony Antarktydy, nie wszyscy wiedzą, ż obejmuje m.in. takie punkty jak artykuł 4 o zakazie wprowadzenia gatunków niemiejscowych, pasożytów i chorób, to znaczy, że żadne gatunki zwierząt lub roślin spoza obszaru Układu w sprawie Antarktyki nie będą wprowadzone na ląd lub szelf lodowy albo też do wód obszaru Układu w sprawie Antarktyki, zakaz dotyczy również psów i drobiu. Protokół ten (wprawdzie w sposób tymczasowy) rozwiązał też sprawę wydobycia kopalin, zakaz jest ustanowiony na 40 lat.

A teraz Was bardzo przepraszam, ale muszę zacytować żywcem dokument, bo to jest ważne dla moich następnych wywodów:

Załącznik V do Protokołu o ochronie środowiska do Układu w sprawie Antarktyki pt.

„Ochrona i zarządzanie obszarem” w Artykule 3 mówi:

Szczególnie Chronione Obszary Antarktyki

1. Jakikolwiek obszar, w tym obszar morski, może zostać wyznaczony jako Szczególnie Chroniony Obszar Antarktyki w celu ochrony specyficznych walorów środowiskowych, naukowych, historycznych, estetycznych lub pierwotnych, wszelkiego połączenia wyżej wymienionych walorów bądź prowadzonych lub planowanych badań naukowych.

2. Strony będą dążyć do wyodrębnienia w ramach systematycznych badań środowiskowo-geograficznych oraz włączenia do grupy Szczególnie Chronionych Obszarów Antarktyki:

(a) obszarów wolnych od jakiejkolwiek ingerencji człowieka, co umożliwi w przyszłości porównanie z miejscami dotkniętymi ludzką działalnością;

(b) typowych przykładów większych lądowych, w tym lodowych i wodnych, ekosystemów oraz ekosystemów morskich;

(c) obszarów obejmujących istotne i niespotykane zbiorowiska gatunków, w tym większe kolonie rozmnażających się rodzimych ptaków i ssaków;

(d) miejsc typowych dla przebywania jakichkolwiek gatunków lub jedynie znanych ich siedlisk;

(e) obszarów będących obiektem szczególnego zainteresowania z punktu widzenia prowadzonych i planowanych badań naukowych;

(f) przejawów szczególnych form geologicznych, glacjologicznych i geomorfologicznych;

(g) obszarów posiadających szczególne wartości estetyczne i pierwotne;

(h) miejsc lub pomników o uznanej wartości historycznej.

I wreszcie jesteśmy w temacie notki – miejsca i pomniki o uznanej wartości historycznej. Na Antarktydzie. Przecierałem oczy ze zdumienia, bo Katedry Notre-Dame z Reims na tym kontynencie się nie spodziewałem. Mało tego, tej tematyce jest poświęcony w całości jeden artykuł, który postanowiłem przytoczyć in extenso (do pewnego stopnia):

Artykuł 8

Miejsca i Pomniki Historyczne

1. Miejsca lub pomniki o uznanej wartości historycznej, które zostały wyznaczone jako Szczególnie Chronione Obszary Antarktyki lub Szczególnie Zarządzane Obszary Antarktyki lub które znajdują się na terenie takich obszarów, powinny zostać zaliczone do Miejsc i Pomników Historycznych.

2. Każda Strona może zaproponować zaliczenie do Historycznych Miejsc i Pomników jakiegokolwiek miejsca lub pomnika o uznanym walorze historycznym, który nie został wyznaczony jako Szczególnie Chroniony Obszar Antarktyki lub Szczególnie Zarządzany Obszar (…),

3. Istniejące Historyczne Miejsca i Pomniki, zaliczone do takich przez dotychczasowe Spotkania Konsultatywne Układu w sprawie Antarktyki, zostaną umieszczone w wykazie Historycznych Miejsc i Pomników, zgodnie z niniejszym artykułem.

4. Umieszczone w wykazie Historyczne Miejsca i Pomniki nie mogą zostać uszkodzone, usunięte ani zniszczone.

5. Wykaz Historycznych Miejsc i Pomników może zostać uzupełniony zgodnie z ustępem 2. Depozytariusz prowadzi wykaz aktualnych Historycznych Miejsc i Pomników.

Pełen szok, ale jeszcze większy przeżyłem, kiedy zobaczyłem, że Polacy biorą w tym udział z pełnym zaangażowaniem. LISTA jest niestety po angielsku, może nasi Angliści pomogliby nam w zrozumieniu niektórych punktów, a szczególnie nr 45, 49, 50 i 51.  W każdym razie chronimy każdy ślad stopy Polaka odciśnięty na białym całunie antarktycznym.

Ciekawostką są również chaty, ponieważ np. Scott wybudował ich kilka, to zgodnie z logiką wszystkie powinny być poddane ochronie. A co zrobić z tranem, który dotychczas będąc zamrożony pod wpływem ocieplenia zaczyna śmierdzieć?

Poczytajcie sobie TAM, tylko znowu po angielsku, ale można sobie na tej stronie pooglądać antarktyczne zabytki. Nooooooo, Katedra Notre-Dame w Reims to to nie jest.

Wiecie świetnie, że jestem wielbicielem CSI. W ostatnim oglądanym przez mnie odcinku Nowego Jorku Nasza Greczynka odnajduje w medalionie przemycaną złotą monetę z czasów Filipa II (przypominam – twórca potęgi Macedonii) i mówi słowa, które mną – no, może nie wstrząsnęły – ale mnie oburzyły i zastanowiły: „Jej miejsce jest w Muzeum Archeologicznym w Atenach”. Pierwsze co mi przyszło na myśl, że przecież Filip II nie był Grekiem, więc jeżeli już, to Macedonia powinna się upomnieć (co też nie jest prawdą, bo Macedonia Filipa to przede wszystkim Macedonia Grecka). Ale to jedno zdanie wywołało u mnie skojarzenia o wiele głębszej natury.

Czy rzeczywiście skarby archeologiczne i architektoniczne koniecznie muszą się znaleźć w miejscach, skąd pochodzą? Ja nie mówię o kradzieży Rubensów czy Rembrandtów (o sztuce malarskiej czy rzeźbiarskiej), ale o wywożonych skarbach właśnie przede wszystkim archeologicznych. Czy dla ogółu ludzkości, dla turystów, dla ludzi interesujących się tematem lepiej jest, gdy wszystkie skarby są na miejscu swojego odkrycia? Melina Kanakaredes grająca rolę Stelli Bonasery dała właśnie wspaniały przykład. Muzeum Archeologiczne w Atenach.

Muzeum Archeologiczne w Atenach. Budzi przerażenie turystów swoim ogromem, raduje ilością skarbów o absolutnie nieweryfikowalnej wartości, jest tego tak dużo, że właściwie nie można się na niczym skoncentrować. Ja nie jestem za nielegalnym wywożeniem zdobyczy archeologicznych, ale po co ta mała moneta w zbiorach numizmatycznych w Muzeum? Pewnie ma ich kilka. A nawet, jak jej nie ma, to wobec takiego nagromadzenia skarbów i tak zniknie w tłumie.

Mnóstwo państw żąda zwrotu zagrabionych dzieł, specjalizują się w tym państwa arabskie, takie jak Egipt, Liban, Syria. Te zabytki były rzeczywiście wywożone, ale czy lepiej, żeby one wróciły na miejsce? Kradzież miała miejsce 150 – 200 lat temu, czy to nie jest przesada? Mnie się wydaje, że o wiele mądrzejsze jest podzielenie się zbiorami z innymi muzeami, aby i inne narody (jak również turyści) mogli spotkać dawne skarby np. kultury cykladzkiej, minojskiej czy mykeńskiej nie tylko będąc w Atenach. Dałem u góry słynny Kamień z Rosetty, jeden z najsłynniejszych zabytków kultury europejskiej, dlatego europejskiej, bo odkryli go Europejczycy, oni również docenili jego znaczenie i odczytali hieroglify. Tymczasem Egipt żąda zwrócenia kamienia wywiezionego – ich zdaniem – nielegalnie z Egiptu. Mam jakieś dziwne wrażenie, że jest to po prostu chęć posiadania słynnego zabytku, ale rzeczywiście, czy fakt posiadania na swoim terytorium miejsca jego odkrycia jest wystarczającym powodem do żądania zwrotu dóbr kultury?