Napisane przez: torlin | 25/04/2008

Anegdota archeologiczna

Właściwy tytuł tej notki winien raczej brzmieć: „Nieznana rezydencja Sapiehów w Dubnie na Podlasiu”.

Podlasie w XIII i w XIV wieku było podzielone na 3 strefy wpływów: na zachodzie to było Mazowsze, na północnym wschodzie Litwa, a na południu Księstwo Włodzimiersko – Halickie, dopiero od XV wieku ukształtowała się granica polsko – litewska wzdłuż rzek: Ełk, Biebrza, Narew, Ślina i Bug. I na tym terenie Iwan Sapieha (po chrzcie Jan Sapieha) z nadania Króla Zygmunta Starego zaczął budować potęgę rodu Sapiehów linii kodeńskiej (przypominam, że jego brat Bohdan założył równie świetną linię Sapiehów linii różańskiej), otrzymał on od Króla 4 wsie z prawem lokowania miasta na prawie magdeburskim oraz budowy zamku. Miasto to istnieje do dzisiaj, jest siedzibą gminy i nazywa się Boćki, a mieści się to miasto w powiecie bielskim (Bielsk Podlaski) w województwie podlaskim. Już w 1577 r. Bohdan Sapieha (tych Bohdanów Sapieżyńskich było mnóstwo, ja mówię o synu Pawła, a wnuku ww. Iwana) miał według księgi poborów: miasto Boćki, 12 wsi (w tym Dubno) i 3 dwory (w tym dubieński).

I tu zaczyna się moja anegdota. Nasi historycy wiedzieli, że ten dwór istniał nawet za czasów Iwana, bo w tym to właśnie dworze zmarł. Był on wzmiankowany kilkakrotnie w XVII stuleciu, niestety brak było jakiejkolwiek wzmianki o jego lokalizacji. Ostatnią informacją była Mapa Prus Nowowschodnich w opracowaniu Textor – Sotzman z 1807 r., na którym dwór ten był zaznaczony, ale biorąc pod uwagę skalę nie było to zbyt dokładne.

W związku ze związkiem postanowili zacząć działać archeolodzy. Najpierw wpadli na genialną w swojej prostocie myśl, że dwór „Dubno” może leżeć koło wsi „Dubno” w powiecie boćkowskim, przyjechali więc tam w listopadzie 2005 r. i zaczęli próbne wykopki (nazywało się to ładnie „sondażowe badania archeologiczne”). Prace pięknie trwały, dopóki młodzież archeologiczna nie poszła na piwo. Tam zamiast naturalnego złomotania przyjezdnych miejscowi zaczęli się dopytywać, czego kopacze tak szukają:

– Czego wy tak szukacie pod ziemią?

– Dworu dubieńskiego Iwana Sapiehy.

– To dlaczego nas się najpierw nie spytaliście?

– A wy wiecie?

– No pewnie. Ruiny tego dworu stały jeszcze w 1915 roku, mój ojciec opowiadał mi, że furmanką gruz wywoził do Bielska Podlaskiego, bo z niego budowano ulicę Kleszczelowską. A budynki gospodarcze to rozebrano dopiero w 1950.

Nie wiem jak Was, ale mnie to śmieszy. Takich ludzi to naprawdę trzeba nazywać jajogłowymi.

A na samym końcu zagadka – dowcip: który z tych dwóch herbów jest herbem rodu Sapiehów („Lis”), a który aktualnym herbem miasta Boćki?

Reklamy

Responses

  1. Niech zyje Wikipedia. Boćki to bylo kiedys centrum produkcyjne.
    Co produkowano w Boćkach?
    A no:
    tzw. boćkowce, boćkowskie dyscypliny czyli

    bicze, kańczugi, harapy, basałyki, nahaje, knuty, bykowce, bizuny.

    Podobno „Boćkowskie prawa artykuły nie jedną cnotę wykuły” takie bylo przyslowie.
    W I Rzeczypospolitej wymierzano nimi kary.

  2. Podobno powinno się zaczynać od wywiadu. Przynajmniej wszyscy tak piszą. Bo w legendach i ludowych historiach różne rzeczy się kryją…

    Ale… no wiadomo, że różnie jest. (Co piszę, czytając „Słowiański rodowód” Jasienicy, gdzie narzeka on na czeste ‚izolowanie się’ humanistów. Zapewne na wyrost, ale skoro nie zapytano, to jak to jest?)

  3. A propos
    polecam Popas w Upicie A.M.

    http://monika.univ.gda.pl/~literat/amwiersz/0087.htm

  4. A propos
    polecam „Popas w Upicie” A.M.

    linkow nie puszcza ale mozna znalesc
    przez google.

  5. A ja myślę, że dobrze, że sobie chłopaki pokopali troszkę… Zdrowo i archeologicznie… a i piwo po wysiłku fizycznym lepiej smakuje… 🙂

  6. Równoramienny – Sapiehów, Lisie;),bez kartusza dałeś:D
    Bruckner podaje… podaje też, że to herb z kategorii tych, co „od jakiegoś przypadku nazwane”. Artykulik w „Encyklopedii staropolskiej” wielce smakowity, bo emocjonalny(autor nawet od wykrzykników nie stroni) 🙂

    Miło mi, żeś mnie do sięgnięcia na półkę zmobilizował. Jak pięknie informatory kiedyś pisywano!

  7. Anegdota naprawdę przednia 🙂 Jest to kolejny dowód na korzyści płynące z picia piwa 😉

  8. No nie sądzę, zeby jakies miasteczko zafundowalo sobie herb z koroną książęcą…

  9. Było kilka anegdot w podobnym stylu, w tym niektóre dotyczyły poważnych badań i poważnych naukowcow. Tak… to jest pułapka trzymania się ortodoksyjnej metodologii. Ale przynajmniej piwo było zimne, skoro – jak piszesz – nie doszło ze zlomotania..

  10. myślę, że nie dotyczy to tylko polskich archeologów … 🙂

    a u mnie na osiedlu właśnie było huczne otwarcie amfiteatru … wybudowali go pośrodku osiedla i jak przewidywałam występy słychać w domu nawet jak się ma zamknięte i szczelne okna … zła jestem jak cholerka … napisałam protest do burmistrza … 🙂

    pięknie jest … 🙂

  11. Nie dość ze fajna babka to jeszcze szczęściara i na biletach oszczędza.
    Zdaj relacje, co grają. Jolinku

  12. arkadius: disco polo i ludowo-badziewiaste piosenki …. się nie śmiej od piątku do niedzieli mają być występy od 14 do 22 …. całe szczęście, że w jednym pokóju mam okna na przeciwną stronę i prawie nie słychać …. i tak do września … basen na osiedłu mogli by zbudować głupki … 😦

  13. W naszych najwcześniejszych dziejach wielką rolę odegrał Stolec. Bez Stolca nie byłoby, na czym zasiąść. Władca zasiadający na stolcu był nietykalny cieleśnie. Stolec chronił jakby piętę achillesową Polańskich władców.
    Dlatego też parcie na Stolec leży w centrum zainteresowań badaczy zajmujących się naszym początkiem. Czym był i jak wyglądał ówczesny Stolec nie wiemy. Co się z nim stało nie wiemy. Zagubiony w poszyciu puszcz przedwiecznych lub w pomroce dziejów może kiedyś wypłynie jak już wypłynęło wiele innego. Czy go poznamy wtedy i czy będziemy mogli powiedzieć: Tak to ten, oto nasz Prastolec?
    Na moment krótki z jamy dziejów przeciska się Stolec ku nam przez historię rodu Lisów.
    Było tak:
    Koniec był bliski. Orszak Popiela II pomykał ku swemu przeznaczeniu przez Puszczę myląc się w swym orszakowym mniemaniu, że zmyli myszkujących po Puszczańskich Bagnach buntowników. Był, bowiem wśród popielowego orszaku Ryży. Ryży był to prosty woj. Status prostego woja mu nie leżał. Ryży został wtyczką, czyli jak się wtedy mówiło wtyczem. (Pamiętajmy, że to czasy, kiedy nie zapanowała jeszcze w polszczyźnie moda na zdrobnienia). Zadaniem operacyjnym Ryżego, jako wtycza było iść na końcu orszaku i rohatyną rysować: →

    Pozbawianie Popiela Stolca łatwym nie było. Stolec był mocno przywiązany do Tyrana i jego zadu. Jasnym jest, że w mrokach puszczy bywały momenty, ale wtedy Popiel oburącz przed sobą Stolec trzymał a golizna nikła w poszyciu. Brakowało dołu by go zajść od dołu. Dołu brakowało, ale była Wieża. W Wieży była nadzieja Ryżego, że znajdzie dziurę w całym. Tam też do tej Wieży orszak nieuchronnie zmierzał → → → → → → → →….∏. – Piii… – zapiszczały wierzeje. Popiel ze Stolcem po drabinach pomknął na szczyt. Ryży, jako ostatni jeszcze ostrzem rohatyny na murze wyrysował ↑ i … na najniższej kondygnacji pod rurą, co z książęcego piętra do dołu wiodła zaległ i wypatrywał. Nie czekał długo, kiedy na jaśniejący wylot rury zaćmienie przyszło. Obaj Ryży i Popiel byli jednakowo szybcy.
    Gwizd strzały wypuszczonej z łuku Ryżego zmieszał się z głosem niższym z wysokości.
    Drzewca pozbyć się było łatwo, ale grot celowo słabo osadzony i z zaczepami, został.
    A tu już buntownicy kupą walą. Ryży im otworzył. Po drabinach się wspinają. Na Stolcu zasiąść się już nie dało. Taki był koniec Dynastii i początek rodu herbowego Lisów. Protoplasta Ryży zmienił imię na Lis a stylizowaną strzałę (rogacinę), jako mobilium herbowe otrzymał.
    Morał: Nie rób niczego w ciemno.


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d blogerów lubi to: