Napisane przez: torlin | 09/07/2009

Nasz kochany dopełniacz

genitive

Carmichael Gallery of Contemporary Art prezentuje obraz – rysunek na kartonie z 2009 r. Know Hope’a pt. “Genitiv”. Obraz jest wielkości 30 x 14,5 cm, cena 25 dolarów. Adres Galerii.

Każdy ojciec mający mnóstwo dzieci kocha wszystkie, ale niektóre trochę bardziej – ja tak samo, niektóre notki w moich dwóch blogach są moimi ulubienicami i miło je wspominam. Do takich należy mój wpis o liczbie podwójnej, jeżeli możecie, to przeczytajcie go jeszcze raz. Bo dzisiaj znowu będzie o języku.

Po naszych przodkach odziedziczyliśmy nie tylko problemy z pozostałościami liczby podwójnej. „Trupa w szafie” znaleźć można również w dziedzinie pt. „dopełniacz liczby pojedynczej rodzaju męskiego”. Do XVI wieku przeważała końcówka –a, u Reja jest „grzbieta”, u Kochanowskiego „dwora”, u Potockiego „lasa”, poprawne było „kłopota”, „obiada”, „roka”, „Rzyma”. Po pewnym czasie dokonał się właściwie podstawowy podział, końcówką w dopełniaczu w rzeczownikach żywotnych było „-a” (syna, ojca, kota, psa, brata, żołnierza), a w rzeczownikach nieżywotnych „-u” (uniwersytetu, teatru, filmu, kadru, filmu). I jak się już wydawało, że sprawa jest jasna nasi przodkowie znowu zaczęli kombinować.

Już w XIX wieku uczeni zaczęli się zastanawiać, dlaczego te problemy dotknęły właśnie dopełniacz. W 1937 roku Stanisław Szober pisał w swoim „Słowniku ortoepicznym czyli jak mówić i pisać po polsku”: „trudno określić ściśle, które rzeczowniki męskie mają w dopełniaczu liczby pojedynczej końcówkę –a, a które –u”. My wszyscy, Polacy, i cudzoziemcy uczący się języka polskiego, uwielbiamy dokładne normy, aby nam ktoś powiedział, jak „powinno być”. A wszystko zaczęło się od telefonu, abym określił dokładnie, jak jest prawidłowo – brakuje „filtru” czy „filtra”, a moje nędzne wykręty pracownik ważnego instytutu, zresztą mój kolega, podsumował: „myślałem, że wiesz, jak jest prawidłowo”.

Otóż cała sprawa w tym, że nikt nie wie, jak jest prawidłowo, bo… – jak to napisał w swoim cudownym dziele „Historia języka polskiego” profesor  Zenon Klemensiewicz „proces repartycji końcówek dopełniacza –a, -u posunął się już daleko, (… ale) nie dotarł jeszcze do kresu normalizacji”.

I mamy czeski film, nikt nic nie wie, pewni badacze języka usiłują za wszelką cenę stworzyć zasady, ale kiedy od takiej zasady jest dziesiątki wyjątków, to tę zasadę psy powinny jeść, bo np. dlaczego jedziemy do Paryża, Berlina, ale do Rzymu, Londynu czy Madrytu?

Bardzo ciekawa jest nowa forma dawania sobie rady z problemem, jest to uciekanie od homonimii fleksyjnej, czyli od jednakowo brzmiących wyrazów oznaczających coś innego (zamek – zamek). Przykładów mamy dziesiątki:

– w Warszawie brakuje nam „Nowego Światu”, a Kolumbowi „Nowego Świata”,

– mamy wspaniały widok ze świerka, a meble mamy ze świerku,

– na wakacje jadę do Turka (mieszkańca Turcji) albo do Turku (miasta),

– boimy się pierwiastków: uranu, plutonu, ale nasze oczy ucieszyłby widok Urana, Neptuna czy Plutona,

– przypadku (wydarzenia) i przypadka (gramatycznego),

– w Krakowie idzie się do „Jubilatu” (domu towarowego), ale do jubilata na przyjęcie,

– nie ma tego „oryginała” i tego „oryginału”,

– nie ruszać „grafiku” i „grafika”,

– ktoś mógłby powiedzieć „nie lubię buszu i Busha”. 😀

A jak jest prawidłowo: „tego wieczoru” czy „tego wieczora”?

A dlaczego jest „metra”, ale „termometru”?

A na koniec zagadka, jak brzmi dopełniacz liczby mnogiej od słowa „kra”? „Kier”, „krów”, „kar”  czy „kr”?

Advertisements

Responses

  1. […] the original post: Nasz kochany dopełniacz Author: admin Categories: Contemporary Art Tags: abuse-allegations, are-shocked, california, […]

  2. jak brzmi dopełniacz liczby mnogiej od słowa „kra”?

    Skoro „wrona mówi ‚kra'”, to dopełniacz liczby mnogiej brzmi „nie ma wron mówiących ‚kra'”. 🙂

  3. Torlin
    Tym Twoim, wpisem „strzelił z grubej rury”, jak profesorowie,nie poradzili sobie to ty chcesz dyskusji?
    Ja sie chyba wyłączę pozostanę bierny.Poczekam
    Pozdrowienia

  4. Jak zwykle ciekawie,:)
    I znowu zahaczyłeś o temat, który mi się kojarzy z niemieckim, w którym obecne jest zjawisko zanikania dopełniacza a raczej wypierania go przez celownik.

    Poza tym, co napisałeś, to w polskim można jeszcze zauważyć całkiem częste mylenie dopełniacza z biernikiem (używanie biernika, jak potrzebny jest dopełniacz i odwrotnie)
    choćby wszyscy piszą bloga a powinni pisać (kogo/co?) czyli blog itd

    A co do kier(?) to nie mam pojęcia.

    A jak nie kier to pewnie karo albo pik.
    No ale moja wiedza terf(l)na lekko jest, więc nie mam pojęcia.

  5. Tes Tequ!
    Jak wrona mówi „kra”, to wrony na pewno mówią „kra, kra” 🙂
    Zdzisławie!
    Mówisz „pożywiom, uwidzim”?
    Grzesiu!
    Dzięki za miłe słowa. Ale w ogóle to brawo, bravissimo – „kier”.

  6. Grzes

    Co do kier ja myślę ze nie mam kiera podobnie trefla. Podobnie Piaka,a w wypadku karo nie mam kar.Ale moja wiedza tez jest słaba przynajmniej z przed 60 kilku lat.

    Pozdrawiam

  7. Mi najbardziej podoba się „kr”. Szkoda, że niepoprawne. Może by do czegoś innego wykorzystać?

  8. Zapomniałem dodać, że obraz robi piorunujące wrażenie. Ta harmonia barw! Imponujący kunszt malarski.
    Myślę, że jest warty 10x więcej.

    Proszę wyjąć mnie ze spamu!

  9. Pewuenowski USJP nie ma wątpliwości, że „kier”.

  10. O w dupę, nie zauważyłam, że zagadka już rozwiązana 😛

  11. Witam Cię Ido – ale musisz przyznać, że 99,9 % Polaków nie będzie umiało odpowiedzieć na to pytanie.
    Dru’!
    Żebym ja rozumiał, dlaczego to bydlę ładuje Cię za każdym razem do spamu. Ida wylądowała w oczekujących, a Ty jak zwykle w spamie. Obraz znalazłem przypadkowo, usiłując znaleźć jakąś ilustrację do tekstu. A „kr” jest znakomite.
    Zmieniki emotikony? Teraz jest brzydki „dwukropek D” 😀

  12. Język nasz kochany jest naszpikowany niespodziankami.
    A dopełniacz to jest pajda chleba z kiełbasą po obiedzie 😉

  13. „nie ma krów na rzece tej wiosny” brzmi calkiem niezle. mysle, ze gdybys podrzucil mi ten temat w czasch studenckich, gdy okazyjnie zdarzalo nam sie przypalic co nie co ziolowego w kregu dobrych znajomych, to dyskusja toczylaby sie miesiacami powodujac chroniczny bol policzkow z przesmiania:) a wnioski bylyby odmienne po kazdym spotkaniu… arcyciekawe swoja droga. kier chyba najmniej mi pasuje, no ale coz, skoro tak ma byc. przynajmniej jestem dzieki Tobie wyedukowana co do rzecznych i rzeczonych niespodzianek:)

  14. Jako mieszkaniec Turku (nie Turka!) gorąco popieram „uciekanie od homonimii fleksyjnej”. 🙂
    Ale dodam, że i u nas trwa przepychanka, czy właściwy przymiotnik powinien brzmieć „turecki”, czy „turkowski”. W rezultacie większość rzeczy jest „turkowska”, ale oficjalna nazwa powiatu to „turecki”. A są i takie kwiatki, że są np. dwie organizacje o nazwach „Turecka Unia Rozwoju” i „Turkowska Unia Rozwoju”.

  15. ShyJo!
    Ze mną byłoby to samo – z wyjątkiem zielska. Mnie się też, jak Dru’, najbardziej podoba słowo „kr”.
    Jurgi!
    Całkowicie popieram „turkowski”, chociaż językoznawcy będą kręcili nosem, bąkając coś o rdzeniu słowotwórczym. A ci od „Tureckiej Unii Rozwoju” to zupełnie zwariowali z nazwą, kojarzy mi się ona z „Partią Sprawiedliwości i Rozwoju” Recepa Tayyip Erdoğana.

  16. […] głów. Do tej grupy zaliczam też genialnego malarza amerykańskiego, którego obraz pod tytułem „Genitiv” postanowiłem dać w swoim blogu. Wydaje mi się, że genialnie sparodiowała to Nonsensopedia na stronie poświęconej Malewiczowi […]

  17. No i właśnie mamy przykład zamiany dopełniacza biernikiem:
    „dlaczego te problemy dotknęły właśnie dopełniacz.”
    Powinno być: „dlaczego te problemy dotknęły właśnie dopełniacza.”

  18. Witam Cię serdecznie – no cóż! Masz rację. Nikt nie jest doskonały.


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d blogerów lubi to: