Napisane przez: torlin | 11/08/2009

A kto jeszcze dziś pamięta o Rusi Czarnej?

dworek w Zaosiu

Dwór Mickiewiczów w Zaosiu – zdjęcie stąd

W polskich encyklopediach i różnego rodzaju słownikach są to zachodnie tereny państwa Białoruś. Nowogródek, Baranowicze, Słonim, Nieśwież, Prużana. Inaczej mówiąc na wschód od Podlasia była Ruś Czarna (Czarnoruś), wokół Mińska była Biała Ruś (Białoruś), obydwie znajdowały się (jak to się dawniej pisało) w Litwie, Ruś Czerwona była w Polsce, a Wielka Ruś (Wielkoruś) – na terenie państwa moskiewskiego. Wikipedia podaje nawet spis władców Czarnej Rusi, m.in. z Zygmuntem Kiejstutowiczem.

Stare nazwy. Jak mnie jest żal, że odchodzą w zapomnienie., czasami, jak ktoś ni stąd ni zowąd ich użyje, robi mi się ciepło na sercu. Spotkałem książkę Eugeniusza Kabatca „Czarnoruska kronika trędowatych” (Word podkreśla mi słowo „czarnoruska” jako nieprawidłowe!!!), jej fragmenty można przeczytać w Internecie na stronie białoruskiej.

Jak to jest z tą Rusią Czarną? Czy to jest nazwa wymyślona, czy istniała naprawdę? Marcin Kromer, piszący za czasów Zygmunta Augusta nic nie wspomina o takiej krainie: „Ruś od niektórych Czerwoną zwana, zawiera dwa województwa : Bełzkie i właściwie Ruskie, czyli Lwowskie : chyba że jeszcze dodalibyśmy jej nieszczupły kraj Chełmski. Ruś ta ma na północ Ruś Białą i Wołyń, na wschód Podole, które od północy i wschodu Rusią Białą, od reszty wschodu rozległemi polami tatarskiemi i tureckiemi, od południa Mołdawiją jest opasane. Ponieważ zaś pierwej Ruś Białą oznaczył wyrazami : Moschis Jinitima ( z Moskwą granicząca) ; wypada więc , iż cały kraj po obu stronach rzek Prypeci i Dniepra w państwie Rzeczypospolitej zawarty, a opasujący Ruś Czerwoną, Wołyń i Podole, jest Rusią Białą”. Jednak piszący równocześnie Stanisław Sarnicki pisze w pewnym fragmencie: „Czarnobyl na lewej stronie Prypeci za punkt zetknięcia się Rusi Czarnej z Białą.”.

Konrad Bruun Malte, francuski geograf pochodzenia duńskiego, piszący na przełomie XVIII i XIX wieku przeprowadził własne badania i tak napisał: „Ruś Biała to jest wolna, zawiera wojewodztwa Połockie, Witepskie, Mścisławskie i Mińskie; Ruś Czarna to jest hołdownicza, określa się województwem Nowogrodka; Ruś Czerwoną, piękna, prawdziwa, ma w sobie ziemie Halicką i Chełmską. « Początek tych przezwań nie jest pewny. Niektórzy autorowie utrzymują , że mieszkańcy jednej prowincyi ubierają się biało, w drugiej używają odzieży ciemniejszej. Podług tego wywodu, imię Rusi Czarnej wypadałoby rozciągnąć na Ruś Czerwoną, Wołyń, Ukrainę i Ruś małą. Drudzy wnioskują że wyrazy biały i czarny, są tu użyte jak w językach tatarskim, tureckim, i t. d. zamiast wyrazów wolny i podległy; część albowiem Rusi najdawniej podbita przez Litwę, nosi nazwisko Czarnej , część później ujarżmiona zachowała imie Białej. Inni nakoniec tłumaczą te nazwiska odnosząc je do względów na własności fizyczne ziemi, jako to : wielość lasów, śniegów i t. p.”. Mickiewicz również używał tego terminu.

Ale już w połowie XIX wieku Wronowski pisał: „Dziś wszakże w tej części gubernii grodzieńskej, która składała województwo Nowogrodzkie, nikt podobno nie naźwie się już, ani Jatwieżem , ani Rusinem czarnym lub białym ; wszyscy zaś mieszkańcy wiedzą że ziemia ich jest okolicą Litwy, a Litwa powinna bydź prowincyą Polski”. Jednak Sosiński opisując dzieje Nowogródzczyzny pisał: „W 1317 r. dzięki zabiegom Giedymina została założona odrębna metropolia litewska zatwierdzona przez cesarza bizantyjskiego Andronika. Składała się początkowo z jednego arcybiskupstwa ze stolicą w Nowogródku i obejmowała Ruś Czarną i Mińszczyznę.”.

Nazwa zaginęła.

Advertisements

Responses

  1. Skąd Sosiński wziął te rewelacje pozostanie jego tajemnicą. Chociaż kto wie. Chrztów Litwy – jeśli wierzyć dziejopisom – było istotnie co niemiara, pewnie modne to było wówczas, to przyjmowanie chrztu.

    Taki Vytautas np. wpierw przyjął chrzest z rąk krzyżaków w 1383 roku (zwąc się Wigandem. Chrzest nie pozostawił najwidoczniej trwałych śladów bo trzy lata później przyjął chrzest ponownie, tym razem wg. obrządku prawosławnego zwąc się tym razem Aleksandrem.
    Trudno zrozumieć dlaczego w 1401 roku po podpisaniu unii wileńsko – radomskiej musiał dać się ochrzcić po raz trzeci i uzyskać imię Witolda. Pod tym imieniem przeszedł do historii Polski, dla Litwinów pozostając Vytautasem. Ale nie dla Rusinów, ci zaksięgowali go jako Witowd bądź Wimauym.

  2. Telemachu!
    To jest T. Sosiński (chyba Tomasz), Ziemia Nowogródzka, zarys dziejów, Wydawnictwo Drukarnia Wojciech Lewicki, Warszawa 2001, również jest w Internecie:
    http://www.stankiewicz.e.pl/index.php?kat=8&sub=125
    Pozwoliłem sobie poprawić nazwisko i w swoim tekście i Twoim – przepraszam, ale się pomyliłem.
    Jeżeli chodzi o Witolda, to przypomina mi się znakomita scena z „Królewskich snów”: „No, ja mogę coś na ten temat powiedzieć, bo rzadko można spotkać człowieka tak gruntownie ochrzczonego jak ja”.

  3. Ciekawe. Nad wyraz. Bardzo spodobał mi się (nawiasem) ten post. Doprowadził mnie ( w ramach szukania źródeł wyżej wspomnianych rewelacji) do wpisu w wikipedii dot. historii Litwy, a stamtąd do litewskiego hasła. Tu doznałem zdziwienia i sprawdziłem jeszcze raz pod Žalgirio mūšis.

    Dowiedziałem się wielu nowych rzeczy o których nie miałem pojęcia. Wyobraź sobie że 15 lipca 1410 roku odbyła się wielka bitwa w której wojska litewskie z pomocą polskich i innych, pod dowództwem wielkiego litewskiego władcy o imieniu Jogaila pokonały pod miejscowością o nazwie Žalgirio (Griunfeldo) potężną armię krzyżacką pod wodzą Ulrichasa fon Jungenginasa.

    Człowiek całe życie się uczy.

  4. A dla mnie najbardziej szokujący jest napis w litewskiej Wiki: „Šis straipsnis dėl savo svarbos ar dažnų atakų yra iš dalies užrakintas”, co oznacza w wolnym tłumaczeniu internetowym: „Ten artykuł na wagę lub częstotliwości ataków jest częściowo zablokowana”.
    Ciekaw jestem, kto bruździ w Wiki. Ja rozumiem polskie emocje współczesne, sprawa Michnika, Wyborczej, Miłosza czy Szymborskiej. Ale 600 lat wstecz? Takie emocje?

  5. Niektóre emocje nigdy nie gasną 🙂

    Ale Žalgirio (Griunfeldo) mnie zdumiewa. Pierwotnie pisano chyba o ‚Grynwaldzie i Tanenbriku’ (ale cytuję z pamięci, więc niepewnie) w polskich dokumentach.

    A na Czarnej Rusi się nie znam. Ale za bardzo pasuje mi na próbę dokompletowania kolorów.

  6. + Zielona Ukraina 😀

  7. Przyczynek do narodowości szlachty na tejże Rusi… „Popisanie” z 1528 roku podaje imiona, nazwiska, herby i wyznanie, co jest o tyle ciekawem, że choć po pierwszem, drugiem i trzeciem nie nadto się można narodowości domyślać, tak podług wyznania i owszem… Wychodzi, że naonczas tam było z górą 60% katolickiej (czyli litewskiej) szlachty. Prawosławni (Rusini) byli w wyraźnej mniejszości…
    Kłaniam nisko:)

  8. Dzięki Wachmistrzu

  9. Drogi Torlinie,
    zanęciłeś mnie, jak wędkarz ryby, Tą Rusią Czarną, że na chwilę odkładam moich ulubionych Śliwowskich z ich „Rosją, nasza miłością” i sięgam po historię Rosji. mam tylko Ludwika Bazylowa „Historii Rosji”, ale chyba wystarczy, by połapać się w tych wszystkich księstwach, ziemiach i całym tym rozdrobnieniu feudalnym.
    Dzięki, pozdrawiam

  10. Nie wierzę własnym oczom, Zosia się wpisała u mnie w blogu. Witam Cię serdecznie. Rzeczywiście tych drobnych Rusi było mnóstwo i jeszcze na dodatek mają jak dla Polaka bardzo podobne nazwy. Ale sama sprawa ciekawa. Wielkie Dzięki.

  11. Torlinie Drogi,
    czytam Cię od dawna i z wielkim zainteresowaniem, a o Rusi pisałam u Edwara, więc stąd moje odezwanie się.

  12. A tak nawiasem mówiąc w książce Eugeniusza Kabatca, o której wspominasz, przedstawiona jest ciekawa koncepcja drogi polityczno-historycznej tych terenów, która ostatecznie nie doszła do skutku. Mianowicie unia z Litwy (a co za tym idzie Rusi Czarnej) z Księstwem Moskiewskim zamiast z Polską.

    A z ciekawostek, kiedyś natknąłem się w sieci na artykuł białoruski sugerujący, że Wielkie Księstwo Litewskie było w istocie państwem białoruskim. Litwa miała zostać bowiem podbita przez wojska ruskie pod przywództwem wygnanego z ojczyzny Mendoga.

    Nawiasem mówiąc, fajny wpis i blog też wygląda bardzo ciekawie.

    Pozdrawiam!

  13. nawschod!
    Szczerze mówiąc masz oryginalny nick. A może
    Na Wschód!
    Żarty. Witam Cię serdecznie w swoim blogu i dziękuję za miłe słowa.
    Historia alternatywna to jest fascynująca sprawa.

  14. Na Wschód jest tutaj: http://www.nawschod.eu 🙂 A nick to nieco odpolszczona wersja do logowania.

  15. Teraz, jak wszedłem do Twojego blogu poznałem, że już kiedyś byłem. Ciekawe, poczytam sobie. A dlaczego nie wpisujesz swojej strony internetowej przy komentarzu?

  16. Wydawało mi się, że jeśli jestem zalogowany jako nawschod na poziomie WordPress’a, to powinno mnie linkować, ale chyba niekoniecznie. Ale na Na Wschód jak najbardziej zapraszam.

  17. Północ
    Zach centrum Wsch
    Południe

    Czarna
    Biała zielona Niebieska
    Czerwona
    Choć z map wynika ze Rus czarna była bardziej na zachód a biała na północ ale byc moze pierwotnie było inaczej

  18. Witam Cię Tom. A kto to może wiedzieć!

  19. Etymologii nazwy Ruś Czarna należy szukać w obrębie „kultury bałtyckiej”. Po raz pierwszy o Czarnej Rusi usłyszałem podczas lekcji z historii w LO w Olecku (1963-67). Pół wieku później, w 2014 roku spotkałem osobę z okolic Bielska Podlaskiego, która mi potwierdziła, że wywodzi się z Rusi Czarnej. A więc ta nazwa nie zaginęła! Spotkaliśmy się 11 października 2014 r. w ruinach zamku Dowspuda (zbudowanym około 1824 r. przez L. M. hr. Paca). O którym lokalna władza nakazuje zapomnieć. W tej sprawie zob. http://www.dowspuda.org

  20. Witam Cię Olku w moim blogu. Znam trochę te tereny, bo przez całe dzieciństwo jeździłem do wuja pod Suwałki i nazwiedzaliśmy się m.in. Dowspudy. Ale wytłumacz mi, dlaczego imię Paca ma być zapomniane, bo nie bardzo rozumiem.

  21. Przepraszam ale czy autorem poniższego cytatu na pewno jest Wronowski? Które do dzieło?
    „Dziś wszakże w tej części gubernii grodzieńskej, która składała województwo Nowogrodzkie, nikt podobno nie naźwie się już, ani Jatwieżem , ani Rusinem czarnym lub białym ; wszyscy zaś mieszkańcy wiedzą że ziemia ich jest okolicą Litwy, a Litwa powinna bydź prowincyą Polski”

  22. Szanowny Panie, mam pytanie odnośnie cytaty „Dziś wszakże w tej części gubernii grodzieńskej, która składała województwo Nowogrodzkie, nikt podobno nie naźwie się już, ani Jatwieżem , ani Rusinem czarnym lub białym ; wszyscy zaś mieszkańcy wiedzą że ziemia ich jest okolicą Litwy, a Litwa powinna bydź prowincyą Polski” -z jakiego działa pochodzi?

  23. https://books.google.pl/books?id=aSxRAQAAMAAJ&pg=PA76&lpg=PA76&dq=Dzi%C5%9B+wszak%C5%BCe+w+tej+cz%C4%99%C5%9Bci+gubernii+grodzie%C5%84skej&source=bl&ots=rs4oNU5fOF&sig=WzASGpYR4fpuIsgSCgPN-AtS7Kc&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjY3-Gh8s3QAhXkF5oKHSmUBJsQ6AEIHTAA#v=onepage&q=Dzi%C5%9B%20wszak%C5%BCe%20w%20tej%20cz%C4%99%C5%9Bci%20gubernii%20grodzie%C5%84skej&f=false
    pozdrowienia
    Wziąłem to stąd.


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d blogerów lubi to: