Napisane przez: torlin | 03/01/2010

Zdrajca, ofiara czy strateg?

Plan Kołłątajowski Krakowa z 1785 roku

Całej historii przepisywać nie muszę, daję W TYM MIEJSCU link do „Gazety Wyborczej”, można sobie przeczytać całą otoczkę historyczną.

Czy Kołłątaj zdradził idee Konstytucji Majowej? Co nim powodowało, że odstąpił od obrońców? Czy rzeczywiście przystąpił do Targowicy?

Ale za tym idzie mnóstwo pytań? Dlaczego, skoro był po stronie Rosji i Targowiczan, uciekał z kraju razem z obozem patriotycznym? Jak to się stało, że wylądował w więzieniu, pozbawiony nie tylko wolności, majątku, ale również pamięci i czci ludzkiej? Gdzie tu sens, gdzie logika?

Powyższy artykuł pokazuje Kołłątaja jako zdrajcę, wszelkie opracowania z okresu fin de siecle’u nie zostawiają na nim suchej nitki, ale należy spojrzeć na tę postać również z tej strony, że może był po prostu człowiekiem myślącym realnie i trzeźwo. Wiedział, że spuścizny majowej nie da się obronić, wojna polsko – rosyjska wyglądała na przegraną, a Katarzyna w ogóle nie chciała rozmawiać ze swoim kochankiem. Jedyne źródło broniące Kołłątaja jest tylekroć wyśmiewany przeze mnie Słownik Orgelbranda z 1864 roku, w tomie XV w haśle „Kołłontaj, Hugo” autor pisze:

„Nadszedł rok 1794. Kołłontaj zrozumiał wielką dobę historyczną, a patrząc w jasną przyszłość widomą swemu oku, znał i poczuwał potrzeby naglące, któremi należało dążyć do celu. W sile męskiego wieku, oznajomiony poprzednimi pracami ze swym narodem we wszystkich jego warstwach, podawał rady zbawcze i jedyne do ocalenia sprawy. Z jednych nie umiano korzystać, drugie odrzucono. Kierownicy, ludzie najszlachetniejsi i gotowi do ofiar, nie umieli się zdobyć na energię Kołłontaja; znaleźli się i nikczemnicy, którzy czyste chęci i zamiary wielkiego męża obrzucili błotem i zaufanie do niego osłabili. Miał Kołłontaj chwilę nie jedną rozpaczy, patrząc na bohaterstwo obok niedołężności przywódzców, półśrodki bezcelowe, w miejsce energicznego czynu, wreszcie chwiejące się losy kraju”.

Większość współczesnych encyklopedii współczesnych podaje, że Kołłątaj warunkowo przystał do Targowicy, pod warunkiem zachowania części reform. I Szczęsny go nie wybronił? Nie podał mu pomocnej dłoni?

Chciałbym móc się go spytać, jak to naprawdę było. Bo ja nie wiem.

Advertisements

Responses

  1. Trudno przypuścić, by się gdzie jeszcze o tem znalazły archiwalia jakie, tedy żeśmy jeno tu na domysły skazani. Od siebie dodam, że bywał Kołłątaj człekiem małostkowym i uraz pamiętliwym… Dwa lata po zdarzeniach opisanych będzie się do najpierwszych liczył przy rządzie powstańczym kościuszkowskim. Xiążę Józef Poniatowski, bratanek królewski, który się doń zgłosi z akcesem do powstania, zostanie odprawiony z kwitkiem pod pozorem braku dlań czasu nawet na rozmowę niedługą… Nawiasem tem samem odpłaci Kołłątajowi piętnaście lat później i xiążę w wyzwolonym Anno Domini 1809 Krakowie, najpierwszego tem czyniąc sobie opozycjonistę okrom warchoła Zajączka, nawiasem Kołłątajowego druha serdecznego…
    Jest i testament Kołłątajowy z 1804 roku, gdy ów się jedną nogą w grobie widząc, od wszelkich się rewolucyjnych, jakobińskich zamysłów z roku 1794 odżegnywał i na wszystkie świętości zaklinał o swej religijności… Ciężko to wyrzec o jednem z Panteonu naszego, aleć na to wygląda, że w godzinach prób najcięższych był ducha nader mikrego…
    Kłaniam nisko:)

  2. „Czy Kołłątaj zdradził idee Konstytucji Majowej? Dlaczego, skoro był po stronie Rosji i Targowiczan, uciekał z kraju razem z obozem patriotycznym?
    .
    Idei nie zdradził, po stronie targowiczan nie był. Sądzę, że po prostu w dramatycznej sytuacji okazał słabość charakteru. Albo źle ocenił sytuację.
    A może ocenił ją właśnie trafnie? Polska mogła się jeszcze bronić, ale wątpliwe, by wobec determinacji Katarzyny mogła coś ugrać. Dalszy opór doprowadziłby więc pewnie tylko do strat w ludziach i całkowitego zniszczenia armii, która dwa lata później miała całkiem nieźle stawać w powstaniu kościuszkowskim.

  3. @Paweł Luboński:
    „Idei nie zdradził, po stronie targowiczan nie był. ”

    Skąd wiesz? Z czego to wynika? Gdzie są źródła?
    Subiektywne domniemanie jest słabą podstawą do tworzenia obrazu tamtych czasów. Faktem (wielokrotnie udokumentowanym) jest, że mamy wizję własnej historii opartą o patriotycznie zabarwione myślenie życzeniowe XIX-wiecznych narodowców. Nawet z (haniebnej w swej zasadniczej wymowie i bezdennie głupiej w swej politycznej ślepocie) Konfederacji Barskiej zdołali nasi „jedynie słuszni historycy – patrioci zmajstrować romantyczne patriotyczne powstanie.
    Do dzisiaj nie udało się tego wyprostować.

  4. Telemach: „Skąd wiesz? Z czego to wynika? Gdzie są źródła?”
    .
    Wynika to z prostej logiki. Trudno sądzić, że był „po stronie targowiczan” jeden z głównych autorów reform Sejmu Czteroletniego. Jego „zdrada” polegała wyłącznie na tym, że podczas decydującej narady w gronie współpracowników Stanisława Augusta opowiedział się za akcesem do Targowicy. Najwyraźniej dlatego, że stracił wiarę w zwycięstwo i szukał sposobów ratowania tzw. substancji. Cała jego postawa wcześniej i później wyklucza, by działał z niskich pobudek.

  5. Telemach: „Nawet z (haniebnej w swej zasadniczej wymowie i bezdennie głupiej w swej politycznej ślepocie) Konfederacji Barskiej zdołali nasi “jedynie słuszni historycy – patrioci zmajstrować romantyczne patriotyczne powstanie.”
    .
    A nie dopuszczasz możliwości, że była jednym i drugim jednocześnie? Że była głupia politycznie i haniebna ideologicznie, a zarazem z punktu widzenia szeregowego uczestnika była aktem najwyższego patriotyzmu?

  6. Bardzo Wam dziękuję: Wachmistrzowi, Pawłowi i Telemachowi.
    Ja mam swoją opinię, wydaje mi się, że usiłował być genialnym strategiem. Najpierw liczył, że Katarzyna przyjmie propozycję Króla Polski zawartą w liście z 22.VI.1792 r., że w zamian za zawieszenie broni Polski Naród zobowiązuje się uznać jej wnuka Konstantyna (dzisiaj niegramatycznie nazywany księciem Konstantym), syna Pawła I, dziedzicznym następcą tronu. Jak to nie wypaliło postanowił ratować to co można z Konstytucji Majowej, chociaż część.
    Ale z drugiej strony już w dn. 13.VII.1791 r. pisał do Szczęsnego Potockiego o konieczności porozumienia między nimi i „mimo przeciwności”, które czuł do niego, „Jego uwag złemi nie nazwał”.
    Muszę poprawić w podstawowym tekście, bo Orgelbrand nazywa go Kołłontaj, a ja się tak śpieszyłem do pracy, że nie zauważyłem, że mi Word poprawił samoczynnie na Kołłątaj. Tak gwoli prawdzie.

  7. By pogodzić Pawła i Telemach słowami Tołstoja będzie nieprawdą, jeśli powiemy o jakimś człowieku, że jest dobry albo mądry, a o innym, że jest zły albo głupi. A my zawsze w ten sposób dzielimy ludzi. I to jest niesłuszne. Ludzie są jak rzeki: woda jest we wszystkich jednakowa, wszędzie ta sama, ale rzeka bywa wąska, szeroka, spokojna, czysta, zimna, mętna, ciepła. Tak samo bywa z ludźmi. Każdy człowiek ma w sobie zalążki wszystkich ludzkich cech; czasami ujawnia te, czasami znów inne; bywa nieraz zupełnie do siebie niepodobny, pozostając jednakże wciąż sobą

    Wachmistrzu był człowiekiem , a to zawiera w sobie również małostkowość .

    Torlinie wg mnie nie był strategiem , może marzył o tym ,ale to tylko marzenie .Jedno jest pewne ,jego zdanie i tak nie miało znaczenia król już powziąl decyzje i tylko „parawanu” dla siebie potrzebował

  8. Dzięki Nietoperzyco, Tołstoj był mądrym człowiekiem.

  9. Tołstoj był mądrym człowiekiem, ale na starość z tej mądrości nieźle zgłupiał.

  10. Ja apeluję do Edwara, aby swój wpis dokonał u mnie. Jeżeli tego nie zrobi, zostanie ukarany. Jego wpis z Jego blogu zostanie skopiowany i umieszczony u mnie bez zgody autora 😦

  11. Przepraszam Torlinie.

    Moje naganne zachowanie wynikło z podjęcia trudnej próby walki z nałogiem blogowania.

    Spełniam (słuszne) żądanie Torlina.

    „Widzę oto u Torlina wpis o takim który, wedle Boya załatwiał gdzieś mały interes.
    Obowiązek nakazuje by się odezwać. Odezwać się by dodać na przykład, że Hugo Kołłątaj nie raz i nie dwa zachowywał się niekonwencjonalnie. Niby udział we władzach Insurekcji równoważy jego przystąpienie do Targowicy (osobiście wcale targowiczan od czci nie odsądzam).

    Był w czasie Insurekcji bardzo radykalny.

    Ale jaki był tego kołłątajowego udziału w tej Insurekcji koniec?

    Potajemnie i pospiesznie opusza Warszawę wraz z kasą (był szefem finansów).

    Następca Kościuszki Naczelnik Wawrzecki każe go ciupasem razem z kasa zawrócić czy też nawrócić. Jakie były jego motywy w tej sprawie nie dowiemy się nigdy. Nawet chyba nie jestem ich ciekawy. Zachował się w każdym razie, niezależnie, jakie były jego plany, głupio.”

    Proszę o psychiczne wsparcie w walce z nałogiem.

  12. Po pierwsze dziękuję. Po drugie – masz moje wsparcie. Zwalniam Cię z komentowania następnych moich trzech wpisów, jak chcesz, możesz je jedynie czytać.

  13. Drogi Pawle (Luboński). Nie wiem. Nie mam pojęcia w jaki sposób ocenić Kołłątaja. Wiem do jakiej szuflady go wsadzono i czego mają się nauczyć dziatki szkolne. Moje pytania o źródła nie wynikają z przekory lecz z chęci opierania poglądów o fakty (nie zaś inne poglądy).

    A Konfederacja Barska była istotnie złożonym fenomenem. Generalnie jednak (niezależnie od emocji jej uczestników i późniejszych piewców) była ona gwoździem do trumny polskiej państwowości, próbą usankcjonowania naiwnego myślenia życzeniowego odłamu szlachty, ostatecznym pogrzebem idei Rzeczpospolitej jako wieloetnicznego tworu. Była dla przyszłych zaborców ewidentnym i ostatecznym dowodem że Rzeczpospolitą zamieszkują pozbawieni wyobraźni anarchoegoiści nie rozumiejący idei państwa jako dobra nadrzędnego. To był sygnał, że jesteśmy łatwym łupem. Byliśmy.

    Naiwne intencje jej uczestników niczego tu nie zmieniają.

  14. Edwarze
    może pisanie na „cudzym ” blogu to wygrana w połowie z nałogiem 😉 kciuki trzymam by się udało , cokolwiek to dla Ciebie znaczy

  15. Torlinie
    A propos Twojego wpisu o górach na moim blogu. W Asturii jest wielki masyw górski – malowniczy i ździczały – o nazwie Pico de Europa. Kiedyś nocowałem w schronisku wyspecjalizowanym w wyprawch w te góry. Można tam było wypożyczyć np kajaki do spływów strumieniami albo poprosić o organizację yego typu imprez. Ale też można wałęsać się samemu bo są schroniska na szlakach. Hiszpanie bardzo promują tę formę turystyki także jest niedrogo i atrakcyjnie. A po górskiej wedrówce można się wykąpać w Atlantyku
    Pozdrawiam

  16. Mam sporo folderów reklamujących te góry, rozdawali je na Targach Turystycznych w Warszawie. Za to nie mogłem zrozumieć, że jest na Targach co rok Katalonia, Asturia, Leon czy Andaluzja, że nie wspomnę Wysp Kanaryjskiich i Balearów, a nie ma nigdy Aragonii i w ogóle Pirenejów. Jak zdobędę trochę pieniędzy i znajdę towarzysza chętnego, to pojadę. Ale chyba dopiero w przyszłym roku

  17. Nie sądzę by Kołłątaja można czegokolwiek strategiem okrom gospodarki uznać. Strategia to dalekosiężne myślenie, któremu się wszelkie doraźne podporządkowuje działanie. U Kołłątaja, jeśli go nie chcieć ukrzywdzić zarzutami ciężkimi i przyjąć onego dobrą we wszystkim wolę, trudnoż spójność myśli dojrzeć z działaniem, prędzej już jakie miotanie się człeka, podobne komu, co w trzęsawisko wszedłszy niebacznie ujść jeszcze probuje… Co się Konfederacyi tyczy Barskiej, to próżne tu nadzieje byśmy kiedy w ocenie onej do jakiej ogólnonarodowej przyszli konkordii… Podobnie zresztą jak z Powstaniem Warszawskiem i Styczniowem… Summa nieszczęść przez nie sprawionych przysłania intencyje, może i szczytne. Upadek państwowości zapewne by nastąpił tak czy inaczej, Konfederacja mogła być jeno jego katalizatorem, ale nie mylmy katalizatora z czynnikami biorącymi udział w reakcji…
    Kłaniam nisko:)

  18. Dzięki, Wachmistrzu! Ja sam głośno mówię: „Nie wiem, nie umiem ocenić, ani poznać jego myśli”. A jeżeli chodzi o Konfederację należę do tej części społeczeństwa, że były to olbrzymie błędy, zupełnie niepotrzebnie wykrwawiające naród polski i jego kulturę.


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d blogerów lubi to: