Napisane przez: torlin | 06/03/2019

Genialny Barańczak czyli świat Ogdena Nasha pełen mułów i radości

Czytam rzecz genialną – jeżeli można to nazwać czytaniem, to jest raczej delektowanie się, fascynacja, rozbawienie, mróz chodzący po krzyżu. Zabawa językiem polskim. Czytam cudowną książkę: tytuł – „Fioletowa krowa – antologia angielskiej i amerykańskiej poezji niepoważnej” Stanisława Barańczaka. W tym zbiorze jest sporo perełek Ogdena Nasha z jego najsłynniejszego wyboru wierszy Barańczaka „In the world of mules There are no rules”, co zostało przetłumaczone przez pana Stanisława jako „W świecie mułów Nie ma regułów”. Dostępne jest również inne tłumaczenie: „W świecie mułłów nie ma regułłów”.

Niepotrzebnie się pan Stanisław tłumaczy: ‚idę w tej książce na daleko posunięte translatorskie dowolności. Przekład bywa tu znacznie dłuższy lub znacznie krótszy od oryginału, zmienia się sceneria lub imiona bohaterów, kompletnemu przemodelowaniu ulega nieraz rozwój wydarzeń. (…) Powie ktoś, że to nie przekłady, i nawet nie tak zwane „wolne przekłady”, ale jakieś parafrazy lub dowolne wariacje „na kanwie” oryginału czy nawet obok kanwy? Proszę bardzo. Dla mnie ważne jest jedno: czy czytelnik po lekturze wiersza roześmiał się, lub choćby uśmiechnął”. Ja czytałem z zachwytem. To jest Tuwim, Brzechwa, Przybora, Gałczyński.

A ponieważ zaczęliśmy od zwierząt (bo muły niewątpliwie nimi są), to zatrzymajmy się na faunie.

Kaczka

Tu kaczka i tam kaczka.
Czy ta kaczka, czy ta czka?
Nie: acz klacz czka i pstra czka
Paczka perliczek – kaczka
Baczy raczej na kacze
Obyczaje i kwacze.
Gdy ją to znuży, zanurzy
Kuper nieduży w kałuży;
Burczy czczy kaczy żołądek?
Przewrotka w inny porządek:
Dziób kaczy raczy się na dnie
Wód – kuper wystercza nad nie.

Krowa

Krowa: coś, co wypełnia sobą niedaleką
Odległość między punktem Muu a punktem Mleko.

Ośmiornica

Doprawdy, Ośmiornico,
Ale z ciebie bógwico!
Do czego ci właściwie służy
te osiem Ramion czy Odnóży?
Ich Tupot, Chlupot oraz Łopot,
Sprawia nam Gramatyczny Kłopot:
Pojedynczego Głowonoga
Musi określać Liczba Mnoga.

Pies

Psa zdefiniuję jednym słowem:
Pies jest stworzeniem uczuciowem.
Wiem też (z doświadczeń własnych, owszem):
Pies mokry jest najuczuciowszem.

To są właściwie fraszki, bo nie chciałbym przepisywać całych długich wierszy, a te są znakomite. No to na zakończenie Ogdena Nasha „Refleksje na temat przełamywania lodów przy nawiązywaniu stosunków towarzyskich” – w oryginale:

Candy
Is dandy
But liquor
Is quicker.

Barańczak proponuje dwanaście wariantów tłumaczenia, m.in.:

Kawa
Się nadawa,
Lecz Gorzała
Szybciej działa.

Cocktaile mleczne
Są bezskuteczne
Ale wóda
czyni cuda.

To jednak dam jeden dłuższy:

„Wzrok orli drugiej kategorii”

„Życie w wieku średnim jest pyszne i naprawdę lubię je wieść,
Ale w końcu przychodzi dzień, kiedy oczy są w najlepszym porządku, natomiast ramię chyba się skurczyło, bo nie może odsunąć książki telefonicznej tak daleko, żeby cyfrę 5 dało się odróżnić od 6,
I przyjaciele zaczynają stroić sobie z nas żarty,
Idziemy więc do okulisty, który zresztą jako żartowniś okazuje się najbardziej zażarty;
Jego dowcipów nie będę cytował – zbyt długa byłaby lista –
Ofiarą ich stajemy się w każdym razie już w momencie, gdy witamy się z jego stojącym zegarem pod wrażeniem, że jest to on, tj. okulista,
Następnie wpatrujemy się w planszę z napisem SHRDLU QWERTYOP i mówimy: „Hm, no cóż: SHRDLU QWERTYOP?”, a okulista oświadcza, że nie wystarcza nam para okularów, o nie.
Muszą być dwie,
Jedna dla czytania kryminałów Erle`a Stanley Gardnera oraz poematu Johna Keatsa „Endymion”,
A druga po to, żeby idąc ulicą, nie zwracać się „Cześć, Zuzia” do kobiet, którym nie byliśmy przedstawieni a tym samym nie znamy ich imion.
Dalsze nasze życie polega na zdejmowaniu okularów do patrzenia, aby włożyć okulary do czytania, i przypominaniu sobie, że okulary do czytania zostawiliśmy w sypialni na piętrze lub w samochodzie,
Po czym nie możemy znaleźć okularów do patrzenia ponieważ, nie mając ich na nosie, nie jesteśmy w stanie dostrzec, gdzie leżą, na stoliku, czy może na komodzie.
Dość tych kłopotów, które wyprowadziłyby z równowagi wołu, gdyby oczywiście woły nosiły okulary:
Wolę zapomnieć, gdzie są obie pary szkieł, i spędzić schyłek swych dni pozdrawiając nieznajome kobiety i stojące zegary”.

 


Responses

  1. Och Torlinie!

    Jako człowiek rozmiłowany w takich rzeczach od strony zarówno hobbystycznej, jak i zawodowej, powiem Ci szczerzę – miałem ciary przez całą tę notkę… Toż to przewyborne jest 🙂

    Dziękuję!

  2. Celcie!
    I tak myślałem, i tak przypuszczałem. Jakbym mógł, to przepisałbym całą książkę i poszedłbym siedzieć za bezprawne propagowanie cudowności.

  3. Barańczak – McCartney

    Lat 63
    Gdy mi się z wiekiem przerzedzi włos
    I rozchwieje ząb –
    Czy ci się nie znudzi taki stary koń,
    Czy nie stracisz sympatii doń?
    Gdy będę wracał nad ranem z knajp –
    Czy otworzysz drzwi
    Komuś, kto ma już skończone w maju
    Lat sześćdziesiąt trzy?
    (Refren):
    Będziesz starsza też!
    Świat rzucę ci do stóp
    I, co chcesz, to bierz.
    Ja będę w domu naprawiał prąd,
    Albo nawet gaz,
    Ty tymczasem przy kominku będziesz szyć,
    Z wdziękiem gryząc oporną nić.
    Ogródek skopać, wyplenić chwast –
    Oko aż się skrzy
    Komuś, kto ma już skoñczone w maju
    Lat sześćdziesiąt trzy!
    (Refren):
    W lecie wynajmiemy domek gdzieś nad morzem, albo
    Łódź nawet, jeśli nas
    Będzie na to stać!
    Dokoła wnuczków krąg:
    Jadzia, Zdziś i Staś.
    Przyślij pocztówkę, choć parę słów,
    Napisz, co i jak.
    Nie odwlekaj, chwyć długopis jeszcze dziś
    I wyraźną odpowiedź pisz:
    Czy za czterdzieści mniej więcej lat
    Los odmienisz zły
    Komuś, kto ma już skończone w maju
    Lat sześćdziesiąt trzy?

  4. Grzegorzu!
    Dzięki!
    Ten wiersz Lennona/McCartney’a jest we „Fioletowej krowie”, ale jest również mniej znany „Rocky Racoon” oraz słynny „Srebrny młotek Maxwella”:
    Kilka uwag, napisałeś Paul Mccartney, tymczasem o autorze tekstu nigdzie nie znalazłem najmniejszej wzmianki, wszędzie sygnowana jest jako spółka L/McC (zgodnie z ich umową).
    Nie wiem, czy zauważyłeś, że Barańczak odmłodził bohatera? Odjął mu rok? Przecież oryginalny tytuł jest „When i’m 64”, ale przypuszczam, że chodziło o rym, do „trzy” jest łatwiej znaleźć niż do „cztery”.
    „Rocky Racoon” nie znałem zupełnie, taki w stylu Nashville – i toby była cudowna klamra spinająca oba brzegi mojej notki, gdyż to miasto założył praszczur Nasha, i zostało nazwane jego imieniem.

    The Beatles – Maxwell’s silver hammer’
    Tłumaczenie Stanisława Barańczaka

    SREBRNY MŁOTEK MAXWELLA

    Maxwell w szkółce był, przed maturą kuł co sił, aż zbrzydziło go,
    Więc zadzwonił do koleżanki, o, o, o, o.
    -Horrendalny zgryz, w mózgu mam totalny zwis, więc przygotuj szkło,
    Przerobimy ze dwie czytanki, co? – O, o, o.
    Lecz w chwili, gdy otwarła mu drzwi,
    On zarechotał i…

    Bęc! bęc! Maxwell srebrny młotek swój wziął i w łeb jej dał,
    Bęc! bęc! Maxwell widać ciężki był fioł, a jednak zwiał.

    Rano szkoła znów, nudno, że aż szkoda słów, Maxwell ziewa w głos –
    Negatywny wzór dla młodzieży, o, o, o, o.
    Pani wścieka się: – Ciężka kara czeka cię, przepisz razy sto:
    „OD LENISTWA W DUSZY SIĘ SZERZY ZŁO” – o, o, o.
    Lecz ledwie był z nią sam parę chwil,
    Znów popadł w dawny styl:

    Bęc! bęc! Maxwell srebny młotek wziął i w łeb jej dał,
    Bęc! bęc! Maxwell widać ciężki był fioł, a jednak zwiał.

    Tu już Scotland Yard uznał, że ten psotny żart to zupełne dno;
    Maxwell z miejsca poszedł w zaparte, o, o, o, o.
    Tłum na sali był, dziewcząt chór ze łzami wył: – Uniewinnić go!
    Sędzia wrzasnął: – Opróżnić parter, bo… – O, o, o.
    Lecz nawet nie dokoñczył tych słów,
    Gdy za plecami znów:

    Bęc! bęc! Maxwell srebny młotek wziął i w łeb mu dał,
    Bęc! bęc! Maxwell widać ciężki był fioł, a jednak zwiał.

  5. Cudne, muszę poszukać!!!!! Bardzo lubię Barańczaka.Tylko się nieco ogarnę, bo 16 dni w szpitalu nieco mnie zdołowało;)
    Miłego;)

  6. A to coś nowego Anabell. Ostatnie co wiem, że łazisz po mieszkaniu czepiając się sprzętów. Co to? Skończyło się szpitalem? Nic nie wiem.
    Sam Nash genialny jest w książce Barańczaka „W świecie mułów Nie ma regułów”, „fioletowa krowa” to zbiór identyczny, tylko bardzo wielu autorów.
    Dla Ciebie Hilaire Belloc ‚Hipopotam”
    Hipopotamy
    Wymagają Dużego Wyczucia, a zwłaszcza
    Kul Dum-Dum, kiedy bowiem zwykłymi strzelamy
    Ołów o Grubą Skórę się rozpłaszcza.

  7. Zacny Torlinie, akurat wspomnianych przez Ciebie wierszyków nie znałem (dzięki Tobie poznałem i z pewnością nabędę przy okazji ich wydanie z 2007 r.), natomiast znam Jego tłumaczenia Shakespeare… Sądzę, że to nie jest tylko „tłumacz”, to ktoś więcej..

  8. Co prawda panowie L/M podpisywali się solidarnie razem ale komponowali najczęściej indywidualnie a informacje, który kawałek jest dziełem którego Beatlesa można odnaleźć np. w Wikipedii.
    Zauważyłem 63 – tłumaczenie Barańczaka nie są dosłowne ale zachowują rytm melodii, czyli można je zaśpiewać.
    Wiem że beatlesowskich tłumaczeń jest więcej niż te z „Fioletowej krowy” ale nie wiem ile ich jest w sumie

    Lennon – Barańczak

    Pomyśl, że płyniesz pod niebem z konfitur,
    Wśród chmur landrynkowych i ptaków, i drzew.
    Jakaś dziewczyna cię woła przez rzekę,
    Więc płyniesz na drugi jej brzeg.

    Kwiat z celofanu, olbrzymi i pstry,
    Nad twoją głową się wzniósł.
    Szukasz słonecznej dziewczyny, lecz jej
    Nie ma już.

    Lucy in the Sky with Diamonds…

    Idziesz w ślad za nią wzdłuż mostu, gdzie ludzie
    Ślazowe ciasteczka zjadają co sił.
    Wszyscy kołyszą się tu na biegunach,
    A kwiat już pod niebo się wzbił.

    Rząd gazetowych taksówek na brzeg
    Zjechał, by zabrać cię gdzieś.
    Wchodzisz na dach z głową w chmurach i już
    Nie ma cię.

    Lucy in the Sky with Diamonds…

    Pomyśl, że siedzisz na stacji, gdzie tragarz
    Ma nos z plasteliny i krawat ze szkła.
    Nagle ktoś woła cię znów: to dziewczyna
    Z oczami jak słońce i mgła.

  9. Drogi Szczurku, tylko nie możesz zapominać, że są to wiersze Nasha. Tak jak byśmy coś zanadto mówili o Barańczaku. Przekłady genialne, ale twórcą wierszy jest Mister Ogden.pzdr
    —————-
    Drogi Grzegorzu, jednocześnie masz rację, i jej nie masz, pisząc: „Co prawda panowie L/M podpisywali się solidarnie razem ale komponowali najczęściej indywidualnie a informacje, który kawałek jest dziełem którego Beatlesa można odnaleźć np. w Wikipedii”. To zdanie jest dogłębnie prawdziwe, już dawno sympatycy-fundamentaliści rozstrzygnęli, który co napisał. Tylko…
    Tylko że piszesz „skomponowali”, w Wiki i albumie poświęconym wszystkim piosenkom (no może przesada) liverpoolskiej czwórki też są rozstrzygnięte li tylko kompozycje, tymczasem my mówimy o tekstach. A te niewiadomo który z nich napisał (łączne napisanie słowa „niewiadomo” jest ukłonem wobec zdaje się Słowackiego). pzdr

  10. @Torlin
    Owszem, jednakowoż gdyby Barańczak tego wszystkiego nie wyszukał, nie zebrał w całość i gdyby w sposób błyskotliwy tych tekstów nie prztłumaczył a następnie nie wydał ksiązki, to nie byłoby tej notki 🙂
    Serdeczności z Krainy Loch Ness 🙂

  11. Candy is dandy…. jest rewelacyjne;-)

  12. Nie miałem Internetu.
    ————
    Szczurku!
    Masz oczywiście rację. Ale to nie zmienia faktu.
    ————-
    Gszczepa!
    Cieszę się, że Ci się podobało.

  13. :)^:)

  14. Cmss!
    Dzięki, ale co to są za znaczki? U mnie ukazało się „:)^:)”.

  15. Chichot spotęgowany nieco :), dziwne że dopiero teraz trafiłeś na, imo zainteresuj się Stillerem jeżeli jeszcze nie 🙂

  16. cmss!
    A o jakiego Stillera Ci chodzi? O Roberta Stillera czy o powieść Maxa Frischa? pzdr

  17. Roberta, z oczywistości, jako że notka o łamańcach językowych jest 🙂


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

Kategorie

%d blogerów lubi to: